شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٤٥ - ٦٩٢٠ كل مدة من الدنيا الى انتهاء، و كل حى فيها الى ممات و فناء
از براى علوم ديگر بيشتر شود.
٦٩١٨ كل امرء يلقى ما عمل، و يجزى بما صنع.
هر مردى يا آدمى ملاقات ميكند آنچه را كرده، و پاداش داده مىشود به آن چه ساخته.
٦٩١٩ كل حسنة لا يراد بها وجه الله تعالى فعليها قبح الرياء، و ثمرتها قبح الجزاء.
هر كار نيكى كه اراده كرده نشود بآن راه خداى تعالى و خشنودى او، پس بر آنست زشتى ريا، و ميوه آنست زشتى پاداش.
چون غالب اينست كه كسى كه حسنه را بكند و از براى رضاى خدا و خشنودى او نكند قصد او ريا و ديدن مردم يا شنيدن ايشانست، و «ريا» در اصطلاح شامل هر دو باشد بآن اعتبار فرمودهاند كه بر آنست زشتى ريا، و ثمره ندارد بغير پاداش زشت يعنى عذاب و عقاب، و اگر بالفرض بىقصد واقع شود قبح ريا و ثمره بد ندارد نهايت اجر و ثوابى هم نخواهد داشت، و اگر بقصد ديگر بكند مثل اين كه وضو سازد در هواى گرم از براى سرد شدن اعضاء و اصلا رضاى خدا منظور نباشد آن ريا نباشد و بيقين صحيح نباشد و اجر و ثوابى نداشته باشد، و ممكن است كه سبب عذاب و عقاب هم بشود بلكه بمنزله ريا باشد نهايت جزم بآن نيست و عبارت شامل آن هم باشد و الله تعالى يعلم.
٦٩٢٠ كل مدة من الدنيا الى انتهاء، و كل حى فيها الى ممات و فناء.
هر مدتى از دنيا بسوى بسر آمد نيست، و هر زنده در آن بسوى مرد نيست و فنا شدنى، مراد به «اين كه هر مدتى از دنيا بسوى بسر آمد نيست و انتهائى دارد» اينست كه آدمى در آن اگر در دولتست و فراخى، بسبب آن فرحناك نگردد كه بقائى ندارد، و اگر در تنگى و سختيست پر از آن غمگين نشود كه زود بگذرد.