شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٤٦ - ٦٦٠٧ فيا عجبا و مالى لا اعجب من خطأ هذه الامة
حججها فى دياناتها[١]، لا يقتصون اثر نبى، و لا يقتدون بعمل وصى، و لا يؤمنون بغيب، و لا يعفون[٢] عن عيب، يعملون فى الشبهات، و يسيرون فى الشهوات، المعروف فيهم ما عرفوا، و المنكر عندهم ما انكروا، مفزعهم فى المعضلات[٣] الى انفسهم، و تعويلهم فى المبهمات على آرائهم كان كلا[٤] منهم امام نفسه، قد اخذ فيما يرى بغير و ثيقات بينات و لا اسباب محكمات.
پس اى قوم تعجب كنيد تعجب كردنى و چيست مرا كه تعجب نميكنم از خطاكارى اين امت با اختلاف حجتهاى ايشان در دينداريهاى ايشان، پيروى نمىكنند طريقه پيغمبرى را، و اقتدا نمىكنند بكردار وصيى، و ايمان نمىآورند بغيبى، و باز نمىايستند از عيبى، عمل ميكنند در شبهتها، و مىگردند در خواهشها، معروف در ميانه ايشان چيزيست كه ايشان بشناسند، و منكر نزد ايشان چيزيست كه ايشان انكار كنند، پناه ايشان در مشكلات بسوى نفسهاى خودشانست، و اعتماد ايشان در مبهمات بر رايهاى خودشانست، گويا هر يك از ايشان امام نفس خودست، بتحقيق فرا گرفته در آنچه مىبيند[٥] بغير سندهاى روشن و نه اسباب محكم.
[١] - در نهج البلاغه:« فى دينها».
[٢] - ابن أبى الحديد گفته:( ج ٢ چاپ اول مصر، ص ١٣٢):« يعفون»( بكسر العين) من« عففت عن كذا أعف أى كففت» تا آنكه گفته« و يروى: لا يعفون عن عتب، أى لا يصفحون».
[٣] - اندكى پيش نقل كرديم كه درست در قرائت اين كلمه كسر ضاد است من« أعضل الأمر».
[٤] - در نهج البلاغه:« كل امرىء».
[٥] - چنانكه ملاحظه مىشود اين معنى مناسب بنظر نمىآيد زيرا عبارت محرف است و صحيح همانا عبارت نهج البلاغه است كه چنين است:« قد أخذ منها فيما يرى بعرى ثقات و أسباب محكمات» يعنى چنگ زده از بپندار و خيال خود از ادله بحلقههاى محكمى و ريسمانهاى استوارى.