شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٩٤ - ٥٤٢١ ركوب المعاطب عنوان الحماقة
٥٤١٨ ركوب الاهوال يكسب الاموال.
سوار شدن هولها كسب ميكند مالها را. مراد اينست كه غالب اينست كه كسب أموال بارتكاب أهوال و در آوردن خود در معرض آنها مىتوان كرد پس كسى كه كسب آنها را خواهد بايد كه راضى شود به آنها و صبر كند بر آنها. و ممكن است كه: غرض اين باشد كه كسب أموال بىارتكاب اهوال نمىشود پس چه بىخردى است كه كسى راضى شود بآن از براى تحصيل اموال خسيسه فانيه زايله و سعى نكند از براى آخرت و مدارج بهيه سنيه باقيه آن با سلامت از اهوال، بمجرد أدنى زحمت و تعبى كه در آن باشد. و ممكن است كه «يكسبه» از باب افعال خوانده شود و بنا بر اين ترجمه اينست كه: «جمع مىفرمايد مالها را» يعنى باعث اين مىشود كه آدمى جمع كند آنها را، و بر تقديرى كه مجرد باشد نيز باين معنى مىتواند بود.
٥٤١٩ ركوب الاطماع يقطع رقاب الرجال.
سوار شدن طمعها يعنى ارتكاب آنها مىبرد گردنهاى مردان را، يعنى بسيارست كه ايشان را بهلاكت مىاندازد. و ممكن است كه: «بريدن گردن» كنايه از خوار و ذليل كردن باشد.
٥٤٢٠ رغبة العاقل فى الحكمة، و همة الجاهل فى الحماقة.
رغبت عاقل در حكمت است، و همت جاهل در حماقت. «حكمت» چنانكه مكرر مذكور شد علم راست و كردار درست است و گاهى در خصوص هر يك از آنها نيز استعمال مىشود، و «حماقت» بمعنى كم عقلى است. و ممكن است كه مراد بآن در اينجا كردن كارهائى باشد كه از لوازم كم عقلى باشد.
٥٤٢١ ركوب المعاطب عنوان الحماقة.
سوارى هلاكتها يعنى ارتكاب امورى كه باعث هلاكت اخروى گردد عنوان حماقت است يعنى دليل يا سر سخن كم عقلى است.