شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٨٢ - ٥٣٧٧ ربما عمى اللبيب عن الصواب
آنانى كه محرومند و تنگ گرفته شده بر ايشان در معاش، و بركت داده نشدهاند در كسب[١]. و ممكن است كه: معنى فقره اول اين باشد كه: بسا باشد كه كامل شود و برسد بكمال خود ظن براه راست و بفقره دويم همان يكى از دو معنى مذكور باشد و حاصل هر دو فقره اين باشد كه: در مسائل يا در هر مطلبى چنين نيست كه آدمى در هر جا بفكر خود راه راست تواند يافت بلكه گاه هست كه ظن بآن او را حاصل شود و گاه هست كه عاجز شود و مطلب و كسب آن بر او عزيز گردد.
٥٣٧٥ ربما ادرك العاجز حاحبة.
بسا باشد كه دريابد ناتوان حاجت خود را.
٥٣٧٦ ربما خرس البليغ عن حجته.
بسا باشد كه گنگ شود بليغ از برهان خود، يعنى از دليل و برهانى كه خواهد بر مطلب خود بگويد، يا از سخن گفتنى كه دليل و برهان بلاغت او گردد، و غرض از اين دو فقره بيان واقع است و اميدوار گردانيدن ناتوانان، و اين كه بسبب ناتوانى مأيوس نگرديد از حصول مطلب، بلكه بسيار باشد كه با ناتوانى برسند بحاجت خود، و اين كه توانا مغرور نشود بتوانائى خود، بسيار باشد كه بليغ در وقت حاجت گنگ گردد پس هر يك بايد متوسل بفضل خدا باشند.
٥٣٧٧ ربما عمى اللبيب عن الصواب.
[١] - ابن الاثير در نهايه گفته:« و المحارف بفتح الراء هو المحروم المحدود الذى اذا طلب فلا يرزق او يكون لا يسعى فى انكسب، و قد حورف كسب فلان اذا شدد عليه فى معاشه و ضيق كأنه ميل برزقه من الانحراف عن الشيء و هو الميل عنه». طريحى در مجمع- البحرين گفته:« و المحارف بفتح الراء المحروم الذى اذا طلب لا يرزق او يكون لا يسعى فى الكسب و هو خلاف قولك المبارك و منه الحديث: لا تشتر من محارف فان صفقته لا بركة فيها، و المحارف أيضا المنقوص من الحظ لا ينموله مال و الحرف بالضم اسم منه، و قد حورف كسب فلان اذا شدد عليه فى معاشه كأنه ميل برزقه عنه»». در منتهى الارب گفته:
« محارف بفتح الراء بى بخت و روزى، خلاف مبارك».