شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦٢٦ - ٧٢٢٦ كيفية الفعل تدل على كمية العقل فاحسن له الاختيار و اكثر عليه الاستظهار
كسب حكمت إجمال گفتارست و بكار بردن نرمى، مراد به «حكمت» علم راست درست است و به «كسب آن» فايده عمده كه بآن كسب شود بر قياس فقرات سابق، و به «اجمال گفتار» نيكو گردانيدن آن، يا اختصار در آن، يا اعتدال در آن و پر نگفتن.
٧٢٢٤ كلام العاقل قوت، و جواب الجاهل سكوت.
سخن عاقل قوت است، و جواب نادان سكوت است، «قوت است» يعنى غذاى جان است مانند قوت و غذاى بدن، و «سكوت است» يعنى خاموشى است.
٧٢٢٥ كرور الليل و النهار مكمن الآفات و داعى الشتات[١].
بر گرديدن شب و روز جايگاه نهان شدن آفتهاست، و خواننده پراكند كيست، مراد مذمت امتداد روزگارست باين كه شبها و روزها جايگاه پنهان شدن فتنههاست يعنى فتنهها كه در آنها آشكار شود گويا قبل از آن در آنها پنهانست و سبب پراكندگى مصاحبان و دوستانست.
٧٢٢٦ كيفية الفعل تدل على كمية العقل فاحسن له الاختيار و اكثر عليه الاستظهار[٢].
چگونگى كار دلالت ميكند بر مقدار عقل، پس نيكو كن از براى آن اختيار را،
[١] - در أقرب الموارد گفته:« الشتات( بالفتح) مصدر و قول ابن مسهر الطائى:
ألا يا قوم للأمر الشتات، اى المتشتت و هو وصف بالمصدر، و جاء القوم شتات شتات اى أشتاتا متفرقين و هو مركب مبنى على الفتح كجارى بيت بيت ج أشتات».
[٢] - نظير اينست كلام حكيمانه ديگرى كه گاهى منسوب بحضرات معصومين : شده و گاهى بخليل بن احمد نحوى و گاهى بغير او از ادبا و عقلا نسبت داده شده باين عبارت:
« اذا عملت عملا فأتقن صنعه فان الناس لا يسألون فى كم صنع؟ بل يقولون: كيف صنع؟».