شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦١٣ - ٧١٨٤ كن من الكريم على حذر ان اهنته، و من اللئيم ان أكرمته،
منع كننده آن از هواها و هوسها. و «حميت» بمعنى ننگ داشتن است و مراد اينست كه در جائى كه حميت بايد يعنى در دفع عيب و عارى كه آدمى بايد حميت داشته باشد و آن را ننگ خود داند و از خود دفع كند مال بسيار را در آنجا عزيز مشمار و خوار و ذليل دان و صرف كن آن را در دفع آن ننگ از خود، يا اين كه بسيارى مالى را كه در تحصيل آن عيب و عارى باشد و بايد كه آدمى ننگ داشته باشد از آن آن را خوار و ذليل شمار و طلب آن مكن و از سر آن بگذر.
٧١٨١ كن بالمعروف آمرا، و عن المنكر ناهيا، و بالخير عاملا، و للشر مانعا.
باش بمعروف امر كننده، و از منكر نهى كننده، و بخير عمل كننده، و مر شر را منع كننده.
٧١٨٢ كن لعقلك مسعفا، و لهواك مسوفا.
باش از براى عقل خود اجابت كننده، و از براى خواهش خود پس اندازنده.
٧١٨٣ كن مؤمنا تقيا متقنعا عفيفا.
باش مؤمن ترسناك از پروردگار، قناعت كننده پرهيزگار، و ممكن است كه «تقى» بمعنى ترسناك نباشد بلكه بمعنى پرهيزگار باشد و «عفيف» تأكيد آن باشد، يا اين كه چون ترك قناعت غالب اينست كه لازم دارد ارتكاب حرامى چند را بعد از أمر بقناعت أمر شده باشد بعفت و باز ايستادن از آنها از براى زيادتى اهتمام بآن، يا جهت اشاره باين كه اگر قانع نشوى عفيف نتوانى بود.
٧١٨٤ كن من الكريم على حذر ان اهنته، و من اللئيم ان أكرمته[١]،
[١] - گويا متنبى اين دو بيت معروف خود را از روى اين حديث ساخته است:
|
سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً |
و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ |
|
|
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى |
برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ) |
|