شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٠٧ - ٦٧٧٧ قلوب العباد الطاهرة مواضع نظر الله سبحانه، فمن طهر قلبه نظر اليه
بمنزله اندازه گرفتن آنست بعد از آن سخن گوى كه آن بمنزله بريدن آنست، و «بدان پس عمل كن»، يعنى معرفت أحكام شرعيه حاصل كن بعد از آن عمل كن به آنها.
٦٧٧٤ قلب الاحمق فى فيه، و لسان العاقل فى قلبه.
دل أحمق يعنى كم عقل در دهان اوست و زبان عاقل در دل اوست، مراد به «بودن دل احمق در دهان او» اينست كه چنين نيست كه در دل فكرى و تأملى كند و بعد از آن بزبان گويد بلكه هر چه بزبان او بيايد مىگويد پس گويا دل او كه محل فكرست در زبان اوست، و «زبان عاقل در دل اوست» باعتبار اين كه آنچه مىگويد چيزيست كه اول در دل آن را تخمير و تصوير ميكند پس گويا زبان او در آن جاست و از آنجا مىگويد.
٦٧٧٥ قلب الاحمق وراء لسانه، و لسان العاقل وراء قلبه.
دل احمق وراء زبان اوست، و زبان عاقل وراء دل اوست، فلان وراء فلان است، يعنى در عقب آنست يا پيشروى آنست، و در اينجا هر يك مناسب است، و بر هر تقدير اين نيز مضمون فقره سابق است و از شرح آن شرح اين نيز ظاهر مىشود.
٦٧٧٦ قلوب الرجال وحشية، فمن تألفها اقبلت عليه.
دلهاى مردان وحشىاند كسى كه ألفت بفرمايد آنها را رو مىآورند بسوى او.
مراد اينست كه دلهاى مردان بحسب اصل خلقت و جبلت وحشى و رم كنندهاند و أنس و ألفت نمىگيرند بديگران مگر اين كه كسى بمهربانى و احسان رام كند آنها را و ألفت دهد بخود مانند جانور وحشى كه بطعمه دادن رام مىشود، پس كسى كه خواهد كه دلها روى بسوى او آورند بايد كه آنها را بلطف و احسان الفت دهد و رام گرداند.
٦٧٧٧ قلوب العباد الطاهرة مواضع نظر الله سبحانه، فمن طهر قلبه نظر اليه.