شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٥٥ - ٦٦٠٨ فرض الله سبحانه الايمان تطهيرا من الشرك
خواهد مقاربت كند و ضبط و نسقى از براى آن مقرر نمىشد نسبها مضبوط نمىشد و باعث اختلال نظام جهانيان مىشد.
و ترك اللواط تكثيرا للنسل.
و فرض كرده ترك لواط را از براى بسيار شدن نسل، چه اگر آن مباح مىبود شايع مىشد آن و كم مىشد نسل.
و الشهادة استظهارا على المجاحدات.
و فرض كرده گواهى را از براى قوى پشت شدن براى انكارها، يعنى گواه گرفتن را كه حق تعالى فرض كرده در ديون از براى ارشاد مصلحت بندگان است كه بسبب آن قوى پشت گردند كه اگر مديون انكار كند بگواه ثابت توانند كرد، نه اين كه آن فى نفسه واجبى باشد كه ترك آن سبب عقاب گردد مانند واجبهاى ديگر.
و ترك الكذب تشريفا للصدق.
و فرض كرده ترك دروغ را از براى تشريف راستى، يعنى بلند مرتبه گردانيدن راستى يعنى از براى اين كه ظاهر شود بر مردم بلندى مرتبه راستى و اين كه آن بمرتبهايست كه ضد آن كه دروغ باشد حرام و سبب عقاب باشد و ترك آن واجب و سبب ثواب است. و پوشيده نيست كه اين وجه چندان محصلى ندارد زيرا كه سياق كلام موافق ساير تعليلات اينست كه وجه و سر فرض كردن فرايض مذكوره بيان شود و آن ببيان فايده مىشود كه بر آنها مترتب مىشود يا مفسده كه از ترك آنها ناشى مىگردد، نه بمجرد اين كه غرض اظهار بلندى مرتبه آنست و اين كه ترك آن سبب عقاب مىگردد، چه ظاهرست كه فرض كردن هر چيزى دلالت برين ميكند و اين خصوصيتى بترك كذب ندارد بلكه بايد كه وجه و سر بلند گردانيدن مرتبه آن بيان شود و از اين وجه