شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٥٠ - ٦٦٠٨ فرض الله سبحانه الايمان تطهيرا من الشرك
است معنوى از براى آنها، پس حق تعالى از براى پاكيزه گردانيدن مردم از آن فرض كرده بر ايشان نماز را كه مشتمل است بر كمال فروتنى و خضوع و خشوع تا اين كه بسبب مداومت بر آن و گزاردن آن در هر روز و شب چندين مرتبه عادت كنند بخضوع و فروتنى، و قلع و قمع آن خصلت نكوهيده از ايشان شود.
و «بودن آن مشتمل بر كمال فروتنى و خضوع و خشوع» ظاهرست، باعتبار آنچه در آنست از ايستادن بخدمت و خم شدن و بر خاك افتادن، و آنچه گفته مىشود در قرائت و اذكار از إقرار بعبوديت و ثنا و ستايش معبود، و استعانت باو، و مسئلت از او، چه همه آنها باعث رفع كبر و نخوت مىشود در پرستش حق تعالى و بندگى او تعالى شأنه، و همچنين از براى كسى كه او را بصيرتى باشد سبب رفع كبر و نخوت نسبت بديگران نيز مىشود، زيرا كه چنين كسى هر گاه متذكر بندگى و عبوديت خود شود و اين كه او بنده خداوندى باشد كه پروردگار همه عالميان است و نعمتهاى همه از جانب اوست و مستحق حمد و ستايشى بغير از او نيست و با وجود اين در كمال رحم و مهربانى با همه ايشانست يقين متذكر اين مىشود كه نخوت و تكبر او بر ديگرى راهى ندارد بلكه بسيار قبيح و رسواست و اگر آنرا در خود يابد سعى ميكند در ازاله آن از خود.
و الزكوة تسببا[١] للرزق.
و فرض كرده زكاة را از براى سبب شدن از براى روزى. و اين ظاهرست، چه آن راهيست از براى روزى محتاجان و سبب افزونى روزى دهندگان آن نيز مىشود چنانكه اخبار و آثار متواترست در آن.
و الصيام ابتلاء لاخلاص الخلق.
و فرض كرده روزه را از براى آزمايش كردن مرا خلاص خلق را، و اين
[١] - در نسخه نهج البلاغه:« تسبيبا».