شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦٢ - ٦٣٢٩ عقوبة الجهلاء التصريح
كدورت و غصه كه لازم آنها باشد پس ارتكاب آن باميد اين كه شايد بعد از آن ضررى بآن طرف رسانند كمال سفاهت است، و ممكن است كه مراد اين باشد كه اول صاحب آنها ابتدا ميكند بعقوبت خود بر آنها، باعتبار غم و غصه كه بخود راه مىدهد و رنج و ألمى كه از آن راه مىكشد تا بعد از آن ديگر حق تعالى او را عقوبت كند بر آنها.
٦٣٢٦ عثرة الاسترسال لا تستقال.
لغزش استرسال طلب فتح كرده نمىشود، «استرسال» بمعنى أنس و آرام گرفتن بكسى است و اعتماد كردن بر او در آنچه نقل شود باو از أسرار. و مراد اينست كه درين باب كمال احتياط بايد كرد كه اگر لغزشى بشود در آن و سرى نقل شود بكسى كه اهل آن نباشد ديگر چاره آن نتوان كرد و طلب فسخ آن و در گذشتن از آن نتوان نمود بخلاف لغزشهاى ديگر كه در اكثر آنها طلب در گذشتن از آن توان كرد.
٦٣٢٧ عمل الجاهل وبال، و علمه ضلال.
عمل جاهل وبال است و علم او ضلال است، «جاهل» در اينجا بمعنى كم عقل است، و «وبال» بمعنى سخنى و گرانى است و عذاب و هر امر مكروه ناخوشى را «وبال» گويند، و «بودن عمل جاهل وبال» باعتبار اينست كه غالب اينست كه كم عقل آنچه كند زيان و ضررى در آن باشد بحسب آخرت يا دنيا، و «صلال» بمعنى گمراهى است، و «بودن علم كم عقل گمراهى» باعتبار اينست كه كم عقل كم است كه خطا نكند و براه راست برود.
٦٣٢٨ عقوبة العقلاء التلويح[١].
عقوبت عاقلان تلويح است.
٦٣٢٩ عقوبة الجهلاء التصريح.
عقوبت جاهلان تصريح است.
[١] - نظير اين مضمونست آنچه گفتهاند:« العاقل يكفيه الاشارة»