شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٦ - ٥١٩٣ ذد عن شرائع الدين و حط ثغور المسلمين، و احرز دينك و امانتك بانصافك من نفسك، و العمل بالعدل فى رعيتك
و بذل كن دنياى خود را. مراد به «خوار بودن در نفس خود» اينست كه تكبر نداشته باشد و فروتنى كند در درگاه حق تعالى و با مردم. و به «عزيز داشتن دين خود» اينست كه سخت باشد در آن و سهل انگارى نكند و از براى امور دنيوى هر چند عظيم باشد كارى نكند كه ضرر بدين او داشته باشد.
٥١٩٣ ذد عن شرائع الدين و حط ثغور المسلمين، و احرز[١] دينك و امانتك بانصافك من نفسك، و العمل بالعدل فى رعيتك.
دفع كن از شرايع دين، و حفظ كن سر حدهاى مسلمانان را، و جمع كن دين خود را و امانت خود را، بانصاف آوردن از نفس خود، و عمل كردن بعدل در رعيت خود. خطاب بأمراى خود بوده و هر كه از قبيل ايشان باشد از پادشاهان و امراء و حكام و «شرايع» جمع «شريعت» است و «شريعت» در اصل جائى را گويند كه مردم وارد شوند به آنجا از براى آب برداشتن و باعتبار تشبيه بآن قواعد و احكام دين را «شرايع» گويند و مراد به «دفع از شرايع» محكم نگاهداشتن آنهاست و اين كه نگذارند كه رخنه به آنها راه يابد و كسى مخالفت آنها نمايد. و مراد به «حفظ كردن سرحدهاى مسلمانان» آماده نمودن اسباب نگاهدارى آنهاست از لشكر و اسب و سلاح و مانند آنها، و اگر كسى را همين ميسر باشد كه خود در سرحدى باشد كه اگر دشمنى بيايد بدفع ايشان برود يا نگاهبانى كند و خبر آمدن ايشان را بمسلمانان رساند، يا از براى مصلحتى ديگر از مصالح آنجا، يا اين كه اسبى يا سلاحى
[١] - شارح( ره) در حاشيه بخط خود نوشته:« اين بنا بر اينست كه« أحرز» از باب افعال خوانده شود، و ممكن است كه« واحرز» از باب مجرد خوانده شود و بنا بر اين ترجمه اينست كه:« و نگاهدارى كن دين خود را( تا آخر)، منه».
در أقرب الموارد گفته:« حرزه( كنصر) حرزا حفظه» و نيز گفته:
« أحرز الشىء حاره، و فلان المال جعله فى الحرز و صانه و ادخره ليوم الحاجة».