شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٤٥ - ٦٢٧٩ عجبت لمن علم ان الله قد ضمن الارزاق و قدرها، و ان سعيه لا يزيده فيما قدر له منها و هو حريص دائب فى طلب الرزق
كه گمان كند كه ثواب و عقابى نيست باز امتناع او عجيب است زيرا كه آن بىرغبتى است در خصلتهاى نيكو و آن از عاقل عجيب است.
و پوشيده نيست كه بودن بعضى أخلاق نيكو و بعضى بد بر تقديرى كه كسى نعوذ بالله گمان آن كند كه ثواب و عقابى نيست بمعنى بودن بعضى از آنهاست از صفات كمال و بعضى از آنها از صفات نقص، و هيچ كس را در اين معنى شكى نيست و كسى انكار آن نكرده حتى اين كه فرقه مخذوله ضاله اشاعره كه منكر حسن و قبح عقلى شدهاند بحسن و قبح صفات باين معنى قائلند، و ممكن است كه بمعنى استحقاق مدح و ثنا و ذم و نكوهش باشد و بناى آن بر حسن و قبح عقلى باشد چنانكه مذهب حق است و انكار آن مخالف بديهه عقل است و بنا بر اين مراد اين باشد كه در خوبى بعضى اشياء و بدى بعضى بمعنى اين كه مستحق مدح و ثناست يا ذم و نكوهش، شكى نيست هر چند ثواب و عقاب اخروى نباشد، و اينست كه جمعى كه منكر شرايع و اديان باشند بحسن و قبح باين معنى قائل شدهاند و صدق و عدل و احسان را مثلا خوب مىدانند، و كذب و ظلم و عدوان را بد مىشمارند، و شكى نيست نيز در اين كه بعضى أخلاق و خويها و خصلتها خوب باشد باين معنى و بعضى بد، و اين كه ملكه بر آوردن حاجتهاى برادران از جمله خويها و خصلتهاى خوب است.
٦٢٧٩ عجبت لمن علم ان الله قد ضمن[١] الارزاق و قدرها، و ان سعيه لا يزيده فيما قدر له منها و هو حريص دائب فى طلب الرزق.
عجب دارم از كسى كه دانسته باشد اين را كه خدا بتحقيق ضامن شده روزيها را، و تقدير كرده آنها را، و اين را كه سعى او زياد نمىكند او را در آنچه تقدير شده از براى او از آنها، و حال آنكه او حريص تعب كشنده باشد در طلب روزى.
قبل ازين در شرح أمثال اين فقره مباركه مكرر مذكور شد كه مراد اين
[١] - در قاموس گفته:« ضمن الشيء و به كعلم ضمانا و ضمنا( بالفتح فيهما) فهو ضامن و ضمين كفله».