شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٩٧ - ٦١٤٦ عليك بلزوم اليقين و تجنب الشك فليس للمرء شيء اهلك لدينه من غلبة الشك على يقينه
او راه مىنمايد ترا و رستگار مىگرداند ترا.
٦١٤٣ عليك بالورع، و اياك و غرور الطمع، فانه وخيم المرتع.
لازم باش پرهيزگارى را، و بپرهيز از فريب طمع، پس بدرستى كه آن وخيم مرتع است. «مرتع» بمعنى چراگاه است و «وخيم» زمينى را گويند كه علفى نداشته باشد كه سودى دهد و مراد اينست كه طمع آدمى را بچراگاه چنين مىفرستد و بجائى نمىفرستد كه نفعى در آن باشد و تعبير بلفظ «چراگاه» اشاره است باين كه صاحب طمع را از آدميان نبايد شمرد بلكه از حيوانات چرنده بايد دانست.
٦١٤٤ عليك بلزوم الصبر، فبه يأخذ الحازم، و اليه يؤل الجازع.
فراگير لازم بودن صبر را، پس بآن فرا مىگيرد دور انديش، و بسوى آن بر مىگردد جزع كننده، اين همان مضمون فقره «عليك بالصبر فبه يأخذ العاقل» است كه چند فقره قبل از اين نقل شد و عبارت تغيير يافته.
٦١٤٥ عليك بالقصد فانه اعون شيء على حسن العيش و لن يهلك امرؤ حتى يؤثر شهوته على دينه.
لازم باش ميانه روى را، پس بدرستى كه آن يارى كنندهتر چيزيست بر نيكوئى زندگانى، و هلاك نمىشود هرگز مردى تا اين كه اختيار كند خواهش خود را بر دين خود.
«بودن ميانه روى يارى كنندهتر چيزى بر نيكوئى زندگانى» ظاهرست و محتاج ببيان نيست، و «هلاك نمىشود» يعنى هلاكت معنوى از براى كسى نمىباشد مگر باين كه او اختيار كند خواهش خود را بر دين خود، و از براى خواهش خود كارى كند كه ضرر بدين او رساند.
٦١٤٦ عليك بلزوم اليقين و تجنب الشك فليس للمرء شيء اهلك لدينه من غلبة الشك على يقينه.