شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٤٧ - ٥٦٣٢ ستة يختبر بها دين الرجل، قوة الدين، و صدق اليقين، و شدة التقوى، و مغالبة الهوى، و قلة الرغب، و الاجمال فى الطلب
دويم- حال خشم كه بفرو خوردن آن و از جا بر نيامدن و بردبارى نمودن نزد آن و خلاف آنها خوبى و بدى اخلاق ظاهر مىشود.
سيم- امنيت كه در آن نيز حال أخلاق معلوم مىشود چنانكه در رضا و خشنودى مذكور شد.
چهارم- ترس كه در آن نيز بقلق و اضطراب نكردن و با آرام و اطمينان بودن و مانند آنها و خلاف آنها خوبى و بدى اخلاق معلوم شود.
پنجم- منع يعنى منع كسى از آنچه خواهش آن داشته باشد چه هر كه را اخلاق نيكو باشد بردبارى كند و بسبب آن خشمناك نگردد و درصدد انتقام بر نيايد خصوصا هر گاه آن منع بجا بوده باشد و خلاف آنها دليل بدى اخلاق است بر آن قياس.
ششم- رغبت كه هر كه با وجود رغبت در چيزى و خواهش آن هر گاه منع كند خود را از آن بسبب حرمت يا كراهت آن يا اين كه با وجود اباحت آن چندان حريص نباشد در طلب آن و بسبب آن مشغول نگردد از أمور أخروى خود اين نشان خوبى اخلاق او باشد و خلاف آنها دليل خلاف آنها.
٥٦٣٢ ستة يختبر بها دين الرجل، قوة الدين، و صدق اليقين، و شدة التقوى، و مغالبة الهوى، و قلة الرغب، و الاجمال فى الطلب.
شش چيزست كه آزمايش كرده مىشود به آنها دين مرد، قوت دين، و راستى يقين، و سختى تقوى، و غلبه كردن بر خواهش، و كمى رغبت، و اجمال در طلب.
ظاهر اينست كه مراد به «قوت دين» قوت دينداريست يعنى عمل كردن بشرايط و آداب آن، و مراد اين باشد كه دين هر كسى بقوت ديندارى او آزمايش مىتواند شود هر كه عمل او بشرايع آن قويتر باشد اين نشان اينست كه اصل دين و اعتقاد او بآن قويتر باشد. و مراد به «راستى يقين» راستى يقين باشد بعدل حق تعالى و نفى ظلم و حيف از او در آنچه قسمت كرده از ارزاق و آجال و مانند آنها، باين كه عمل كند بر وفق