شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٣٣ - ٥٥٨٠ ساعة ذل لا تفى بعز الدهر
بلند مرتبه پاينده باقى. و «متاع آن هلاك است» يعنى بزودى هلاك و فانى شود يا غالب اينست كه سبب هلاكت أخروى گردد.
٥٥٧٧ سلطان العاقل ينشر[١] مناقبه.
سلطنت عاقل پراكنده مىسازد مناقب او را، زيرا كه باعتبار قدرتى كه دارد با عقل، آنچه كند موافق عقل باشد و بآن اعتبار مناقب او ظاهر شود و شهرت كند، بخلاف عاقلى كه او را سلطنتى نباشد، زيرا كه كارى نتواند كرد كه مناقب او ظاهر شود.
٥٥٧٨ سلطان الجاهل يبدى معايبه.
سلطنت جاهل يعنى كم عقل ظاهر مىسازد عيبهاى او را، چنانكه وجه آن از آنچه در شرح فقره سابق مذكور شد بر سبيل عكس مستفاد مىتواند شد.
٥٥٧٩ سامع ذكر الله ذاكر.
شنونده ذكر خدا ذكر كننده است يعنى حكم ذكر كننده و ثواب او را دارد.
٥٥٨٠ ساعة ذل لا تفى بعز الدهر.
ساعتى خوارى برابرى نمىكند بعزت روزگارى. ظاهر اينست كه اين كلام بر سبيل قلب است چنانكه شايع است ميانه عرب و مىگويند كه: عرض كردم شتر را بر حوض، و مراد اينست كه: عرض كردم حوض را بر شتر، پس مراد در اينجا نيز اينست كه: عزت روزگارى برابراى نمىكند با ساعتى خوارى و جبران نمىكند، پس عاقل بايد كه راضى نشود بعزتى كه خوارى را در عقب داشته باشد در دنيا يا آخرت، يا قبل از آن خوارى بايد كشيد از براى تحصيل آن.
[١] - شارح( ره) اين كلمه را« ينشر» بضم ياء و كسر شين ضبط كرده تا مضارع از باب افعال باشد و بطور حتم اشتباه است و صحيح همانست كه در متن گذاشتيم.