فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٩٢ - قاعد١٧٢٨ الحاق نوافل به فرايض
قاعدۀ الأقرَب فالأقرَب
← قاعدۀ الأقرَبُ يَمنَعُ الأبعَد
قاعدۀ الأقرب يمنع الأبعد
قاعدۀ الأقرَبُ يَمنَعُ الأبعَد [= قاعدۀ الأقرَب فالأقرَب]: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از مانع شدن خويشان و بستگان نزديكتر به ميّت از ارث بردن خويشان دورتر، مانند مانع شدن فرزندان ميّت از ارث بردن برادران و خواهران او. از آن در باب ارث و نيز برخى كتب دربردارندۀ قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از اقرب و ابعد خويشان ميّت، به ترتيب طبقات سه گانۀ ارث است؛ بدين معنا كه با وجود طبقۀ نخست (اقرب)، طبقۀ دوم و سوم (ابعد) و با وجود طبقۀ دوم، طبقۀ سوم ارث نمىبرد.
چنان كه در هر طبقهاى با وجود خويشان نزديكتر، خويشان دورتر ارث نمىبرند.
بنابر اين، با وجود فرزند ميّت در طبقۀ نخست، نوۀ او ارث نمىبرد و با نبود فرزند، نوبت به نوه مىرسد. [١] البته يك مورد از اين قاعده استثنا شده است و آن وجود پسر عموى پدرى و مادرى با عموى پدرى است كه پسر عموى پدرى و مادرى بر عموى پدرى مقدّم است و مانع ارث بردن او مىشود و ارث به پسر عمو مىرسد. [٢]
←ارث)
قاعدۀ اقلّ طُهْر
← طهر
قاعدۀ اقوائيت سبب از مباشر
← تسبيب
قاعدۀ إكراه
← اكراه
قاعدۀ التزام
← قاعده الزام
قاعدۀ الحاق نوافل به فرايض
قاعدۀ الحاق نوافل به فرايض: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از همانند بودن نوافل با فرايض در شرايط و احكام، جز مواردى كه دليل بر تفاوت وجود داشته باشد. در ابواب عبادات، به ويژه صلات به آن استناد شده است.
مفاد قاعده: مقصود از نوافل، عبادات مستحب، همچون نماز و روزۀ مستحب و از فرايض، عبادات واجب، مانند نمازهاى
[١]. مائة قاعدة فقهية/ ٦٣
[٢]. الدروس الشرعية ٢ / ٣٣٦؛ الروضة البهية ١٦٧/٨-١٦٨.