فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٧٥ - قَسْم
چگونگى تقسيم شبها: مردى كه يك همسر دارد، بنابر قول به وجوب ابتدايى قسْم، يك شب از هر چهار شب، حق همخوابى براى زوجهاش ثابت است و سه شب ديگر، زوج مختار است هرگونه بخواهد عمل كند.
چنانچه مرد دو همسر داشته باشد، دو شب از چهار شب حق آن دو، و دو شب ديگر در اختيار خود او است و اگر چهار همسر داشته باشد، چهار شب ميان آنان توزيع مىشود و مرد نمىتواند شبى را بدون همسرانش سپرى كند، مگر آنكه عذر عقلى يا شرعى پديد آيد يا از صاحب حق اجازه بگيرد و يا زوج يا زوجه در سفر باشد.
شكى نيست كه زوج نمىتواند در تقسيم شبها، براى يكى از همسران، كمتر از يك شب را قرار دهد؛ ليكن آيا براى او جايز است براى بعضى از آنان بيش از يك شب قرار دهد؟ مسئله محل اختلاف است. برخى آن را مشروط به رضايت ديگر همسران دانستهاند. [١]
چنانچه مرد، دو همسر؛ يكى آزاد و ديگرى كنيز، داشته باشد، حق همخوابى كنيز نصف حق زن آزاد است. بنابر اين، از هر هشت شب، دو شب براى زن آزاد و يك شب براى كنيز خواهد بود. [٢]همچنين است اگر يكى از همسران مسلمان و ديگرى كتابى باشد (←اهل كتاب)، و در صورتى كه همسر مسلمان كنيز و كتابى آزاد باشد، در حق قسم يكسان خواهند بود. بسيارى گفتهاند: اگر همسر كتابى كنيز باشد، حق قسم او يك چهارم همسر آزاد مسلمان است. بنابر اين، از هر شانزده شب تنها يك شب حق همخوابى دارد. [٣]
زمان قسْم: وجوب قسم محدود به شب است و شامل روز نمىشود. از برخى قدما ثبوت حق قسم در تمامى روزِ همان شبى كه نزد همسر به سر مىبرد و از برخى ديگر، صبحِ آن نقل شده است.
تعدادى از فقها تصريح كردهاند كه مقصود از شب، همۀ شب نيست؛ بلكه آن مقدارى است كه پس از به جا آوردن نماز در مسجد