فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦١٦ - قصد مسافت
قصد رجاء
قصد رجاء: به جا آوردن عملى به اميد مطلوب بودن آن نزد خداوند.
قصد رجا عبارت است از اينكه مكلّف عملى را كه احتمال مىرود مطلوب و محبوب خداوند تعالى باشد، به اميد مطلوبيت آن را انجام دهد. از آن در بابهاى مختلفى از قبيل اجتهاد و تقليد، طهارت و صلات سخن گفتهاند.
در مواردى كه استحباب يا كراهت عملى به دليلى معتبر ثابت نشود و قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن (←قاعدۀ تسامح) نيز پذيرفته نگردد، به جا آوردن عملى كه احتمال استحباب آن مىرود يا ترك عملى كه احتمال مىرود مكروه باشد، به قصد رجا جايز است؛ ليكن به جا آوردن يا ترك عمل به نيّت مطلوبيت شرعى آن (مستحب و راجح بودن از نظر شرع) مصداق تشريع (←بدعت) و حرام خواهد بود؛ اما قصد رجا با عدم ثبوت تشريع عمل در واقع منافات ندارد؛ چنان كه در صورت ثبوت تشريع در واقع نيز مانع صحّت عمل نمىشود. [١]
قصد قربت
← نيّت
قصد مسافت
قصد مسافت: نيّت پيمودن هشت فرسخ.
از احكام آن در باب صلات سخن گفتهاند.
از شرايط قصر نماز در سفر، قصد مسافت است؛ بدين معنا كه مكلّف از آغاز سفر، قصد پيمودن مسافت شرعى؛ يعنى هشت فرسخ يا بيشتر را داشته باشد. بنابر اين، اگر بدون قصد، به تدريج و مرحله به مرحله، مسافت شرعى و يا بيشتر از آن را بپيمايد، نمازش قصر نمىشود.
البته در برگشت، چنانچه مسافت به اندازۀ هشت فرسخ يا بيشتر باشد، نمازش قصر خواهد بود. چنانكه اگر بدون قصد بعد از پيمودن مسافت شرعى، در ادامۀ راه پيمودن مسافت شرعى را قصد كند، بايد نمازهاى چهار ركعتى را قصر بخواند. [٢]
[١]. مهذب الاحكام ٢١٧/٢ و ٥٨/٦؛ موسوعة الخوئى ٤٨٥/١٤ و ٢٣١/١٩-٢٣٢.