فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٥٠ - قاعد١٧٢٨ الوَصيّةُ حقٌ على١٦٤٨ كلِّ مُسلم
مستند قاعده: بر اعتبار قاعده به آيۀ شريفۀ «لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ» و نيز برخى آيات ديگر، همچنين سنّت، اجماع و عقل استناد كردهاند. [١]
قاعدۀ الوَصيّة حق...
قاعدۀ الوَصيّةُ حقٌ علىٰ كل مُسلم: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده برگرفته از روايات و عبارت است از اينكه وصيّت كردن، حقى است بر عهدۀ هر مسلمان. از آن در باب وصيّت سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: وصيّت دو گونه است:
وصيّت تمليكى كه عبارت است از تمليك عين يا منفعت به كسى بعد از فوت وصيّت كننده (←وصيّت)، و وصيت عهدى كه عبارت است از تعيين شخص يا اشخاصى براى انجام دادن كارى، مانند اينكه شخصى را به عنوان قيّم و ولىّ براى كودكان خود منصوب كند. از اين قسم به «وصايت» هم تعبير مىشود (←وصايت).
برخى گفتهاند: مقصود از حق در قاعده، وجوب است، در صورتى كه ذمّۀ وصيّت كننده به حقى از حقوق اللّٰه، مانند نماز و حج يا حقوق الناس، همچون دين مشغول باشد. در غير اين صورت، استحباب مؤكد است.
برخى ديگر گفتهاند: مقصود از وصيّتى كه به عنوان حق بر عهدۀ هر مسلمانى مىباشد، اين است كه يكى از مؤمنان را براى تصرف در بعض اموال خود بعد از مرگش تعيين كند تا در مصارف سودمند براى آخرتش هزينه نمايد؛ بدين گونه كه اگر حقى از حقوق اللّٰه يا حقوق الناس بر ذمّه او است، آن را ادا كند و اگر فرزندان صغيرى از او بر جا مانده، به امورشان رسيدگى نمايد و مانند آن. [٢]
[١]. انعام/ ١٦٤؛ اسراء/ ١٥؛ فاطر/ ١٨؛ زمر/ ٧
[٢]. جواهر الكلام ٤٤/٢٧
[٣]. ايضاح الفوائد ٤ / ٧٤٦-٧٤٧؛ المهذب البارع ٤٠٨/٥؛ رياض المسائل ٣٦٢/١٤
[٤]. منتهى المطلب ١٥ / ٢٠١
[٥]. جواهر الكلام ٢٤٤/١٧-٢٤٥
[٦]. قواعد الاحكام ١٨٣/٢؛ ايضاح الفوائد ١١٤/٢؛ جامع المقاصد ١٠/٦-١١
[٧]. مفتاح الكرامة ١٥/١٣
[٨].٣١
[٩]. مسالك الافهام ١٣ / ٤٠
[١٠]. جواهر الكلام ٢٤٩/٤١
[١١]. ١٥٨/٤٢
[١٢]. غاية المراد ٣٢٠/٤
[١٣]. القصاص على ضوء القرآن و السنة ١٠٥/١
[١٤]. جواهر الكلام ٤٢٨/٤٣-٤٢٩
[١٥]. قواعد فقه (محقق داماد) ١٥٩/٤-١٦٣.