فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١٠ - قديمان
در كلمات فقها «قديمان» يا «اقدَمَين» بر دو فقيه معروف از قدما؛ يعنى حسن بن على يا عيسى بن عقيل عمانى (زنده در ٣٢٩ ه. ق) و محمدبن احمد بن جنيد اسكافى (م ٣٨١ ه. ق) اطلاق مىشود (← قديمان). چنان كه قدما در كلمات فقهاى متأخر بر فقيهان قبل از محقق حلى (م ٦٧٦ ه. ق) اطلاق مىگردد (←قدما).
(←آثار باستانى) (←عتيق).
قديمان
قديمان [= أقدَمَيْن]: ابن ابى عقيل و ابن جنيد.
در كلمات فقها قديمان بر دو فقيه معروف از قدما؛ يعنى حسن بن على يا عيسى بن عقيل عمّانى با كنيۀ ابومحمد و ابوعلى و لقب حَذّا (زنده در ٣٢٩ ه. ق) و محمد بن احمد بن جنيد اسكافى با كنيۀ ابوعلى و لقب كاتب بغدادى (م ٣٨١ ه. ق)، اطلاق مىشود. هر دو معاصر شيخ كلينى (م ٣٢٨ ه. ق) بودهاند.
پس از دورۀ نخست فقه كه در آن، صاحبان فتوا صرفاً در چارچوب متن روايات فتوا مىدادند، در دوره دوم، فقهايى همچون ابن ابى عقيل و ابن جنيد پا به عرصۀ فقاهت گذاشتند كه در فتواهاشان به ادله و اصول فقه و ظنّ غالب استناد مىكردند. در ميان اين فقها دو شخصيت معروف ياد شده از جايگاه والايى برخوردار بودند.
ابن ابى عقيل و ابن جنيد، داراى تأليفات متعدد در موضوعات مختلف از فقه، اصول، كلام و غير آن بودهاند كه در كتابهاى رجالى از آنها نام بردهاند، مانند كتاب «المتمسك بحبل آل الرسول» نگاشتۀ ابن ابى عقيل كه از كتابهاى مشهور فقهى نزد شيعه امامى بوده است. اين كتاب تا زمان علامه حلى (م ٧٢٦ ه. ق)، بلكه
[١]. توضيح المسائل مراجع ٣٤١/١
[٢]. العروة الوثقىٰ ١٢٨/٢
[٣]. توضيح المسائل مراجع ٧٢٨/١
[٤]. جواهر الكلام ٣٩/١٦؛ مصباح الفقيه ٨٣/١٤
[٥]. العروة الوثقىٰ ٢٤٩/٤؛ توضيح المسائل مراجع ٤٥/٢
[٦]. مناسك حج (مراجع) / ٤٣٢
[٧].١٨٨
[٨]. الروضة البهية ٢٩٦/٦؛ مفاتيح الشرائع ٣٣/٢
[٩]. الانوار اللوامع ١٣ / ٤١٢؛ هداية الامة ٢١/٧؛ مهذب الاحكام ٢٨٣/٢٦
[١٠]. الروضة البهية ٢٩٦/٦-٢٩٧ ؛ رياض المسائل ٣٣١/١١
[١١]. تحرير الوسيلة ١٩٦/٢.