فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٧٦ - قاعد١٧٢٨ إعتِداء
(قاعده بودن آن) مورد پذيرش جمعى از فقها قرار نگرفته است.
موارد تطبيق: از جمله مواردى كه قاعدۀ ياد شده مورد استناد واقع شده عبارت است از:
١). زمين با شرايطى ته كفش نجس و مانند آن را پاك مىكند. در لزوم پاك بودن زمين اختلاف است. گروهى طهارت را شرط دانستهاند. از مستندات آنان بر اين حكم، قاعدۀ ياد شده است. [١]
٢. در تطهير ظرف نجس شده با ولوغ سگ (←ولوغ)، خاك مالى لازم است. در اينكه خاك مورد استفاده بايد پاك باشد يا نه، مسئله محل اختلاف است. گروهى طهارت را شرط دانستهاند. يكى از مستندات آنان بر اين حكم، همين قاعده است. [٢]
مدرك قاعده: بر اعتبار قاعدۀ ياد شده به اجماع و دليل عقلىِ فاقد شىء مُعطى آن نمىشود و نيز استقرا در روايات وارد شده در موارد مشابه، مانند اعتبار طهارت سنگ استنجا (←استنجاء) استدلال كردهاند. [٣]
قاعده اعتبار مشروعيت متعلّق نذر
← نذر
قاعدۀ إعتداء
قاعدۀ إعتِداء [= قاعدۀ عُدوان]: از قواعد فقهى.
قاعدۀ اعتدا برگرفته از آيۀ شريفۀ «فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ؛[٤] هركس بر شما تعدى كرد، آن گونه كه به شما تعدى كرده است، به او تعدى كنيد» است. فقها هرچند به عموم اين آيه در بابهاى مختلف، همچون حج، جهاد، غصب و قصاص استناد كردهاند؛ ليكن جز اندكى، از آن به قاعده تعبير نكردهاند.
مفاد قاعده، مشروعيت مقابله به مثل در تعدّىها و تجاوزهاى مردم به يكديگر در چارچوپ موازين شرع مقدس است.
موارد تطبيق: موارد تطبيق قاعده اعتدا در فقه فراوان است كه در ذيل به نمونه هايى از آن اشاره مىشود.
[١]. جواهر الكلام ٣٠٨/٦
[٢].٣٠٨؛ الروضة البهية ٣١٢/١؛ مسالك الافهام ١٣٠/١؛ الحدائق الناضرة ٤٥٦/٥-٤٥٧
[٣]. الحدائق الناضرة ٤٨٠/٥-٤٨١؛ جواهر الكلام ٣٦٥/٦
[٤]. جواهر الكلام ٣٠٨/٦؛ مدارك العروة (بيارجمندى) ٣١٤/٢.