فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٩٨ - قاعد١٧٢٨ ما غَلَبَ اللّ١٦٤٨ هُ عَلَيه
مفاد قاعده: مقصود از «ماترك» اعم از اموال و حقوق است. حقوق نيز اعم از حقوقى است كه براى ميّت و يا بر عهدۀ ميّت است. بنابر اين، مفاد قاعده چنين خواهد بود كه تمامى اموال و حقوق مالى بر جا مانده از ميّت و نيز اموال و حقوقى كه ميّت عهدهدار آنها است، براى ورثه و يا بر عهدۀ آنان مىباشد. به عموم اين قاعده براى ثبوت حقوقى، همچون حق خيار براى ورثه استناد كردهاند. [١]
مستند قاعده: بر اعتبار و حجّيت قاعدۀ ياد شده به رواياتى كه به همين مضمون وارد شده است، استناد كردهاند. [٢]
قاعدۀ ما حجب اللّٰهُ علمه...
قاعدۀ ما حَجَب اللّٰهُ علمَهُ عَنِ العِبادِ فَهُوئموضوعٌ عَنهُم: از قواعد اصولى كاربردى درئفقه.
عنوان ياد شده متن حديثى از امام صادق عليه السلام [٣] و عبارت است از اينكه حكمى كه خدا علم آن را از بندگان پنهان داشته، از آنان برداشته است و آنان مكلّف بدان نيستند.
اصوليان به اين قاعده بر اصل اباحه [= اصل برائت] استناد كردهاند؛ چه در شبهۀ حكمىِ وجوبى، مانند شك در وجوب سوره پس از حمد در نماز و چه در شبهۀ حكمىِ تحريمى، مانند شك در حرمت سيگار كشيدن. در مقابل، اخباريان قاعدۀ ياد شده را تنها در شبهه حكمىِ وجوبى جارى دانسته و در شبهۀ حكمىِ تحريمى، حكم به وجوب احتياط كردهاند. [٤]
←حديث رفع) (←قاعده حلّيت)
قاعدۀ ما على الأمين الاّ اليَمين
← قاعدۀ تصديق امين
قاعدۀ ما على المُحسنينَ مِن سَبيل
← قاعدۀ احسان
قاعدۀ ما غلب اللّٰهُ عليه
قاعدۀ ما غَلَبَ اللّٰهُ عَلَيه: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده از قواعد امتنانى است [٥]
[١]. مصباح الفقاهة ٤٠٨/٧-٤٠٩ و ٤٢٨؛ مهذب الاحكام ١٥٣/١٨ و ٣٠٧/٢٢
[٢]. وسائل الشيعة ٤٢٤/١٨ و ٢٤٨/٢٦.
[٣]. وسائل الشيعة ١٦٣/٢٧
[٤]. الحدائق الناضرة ١ / ٤٣-٤٧؛ تسهيل المسالك/ ٣.