فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١٧ - قرآن
قرآن
قرآن [= مصحف؛ كتاب]: كتاب آسمانى خاتم پيامبران؛ حضرت محمد صلّى اللّٰه عليه و آله.
از قرآن به عنوان مهمترين منبع تشريع احكام و يكى از ادلۀ چهارگانه در اصول فقه بحث شده است. در فقه نيز از احكام آن در بابهاى مختلف، همچون طهارت، صلات، حج، تجارت و حدود سخن گفتهاند؛ چنان كه برخى بابى مستقل را به قرآن اختصاص داده و به احكام مرتبط با آن به تفصيل پرداختهاند. [١] بنابر اين، مباحث مربوط به اين عنوان را در دو بعد اصولى و فقهى پى مىگيريم.
الف. بعد اصولى
حجّيت قرآن: قرآن كريم نخستين و معتبرترين منبع احكام الهى و ميزان و معيار سنجش روايات صحيح از غير صحيح است.
صدور قرآن از جانب خداى تعالى قطعى است؛ چنان كه در مرحلۀ دلالت، دلالت نصوص و محكمات آن قطعى و قابل استناد مىباشد؛ ليكن استناد به ظواهر كتاب منوط به كامل كردن بحث و تحقيق در دو مرحله است: نخست، شناخت شيوههاى دلالت در خطابهاى قرآنى براى دستيابى به ظهورات قرآنى و دوم، شناخت عام و خاص، ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه قرآن. [٢] قول به عدم حجّيت ظواهر قرآن منسوب به اخباريان (←اخبارى) است. [٣]
تخصيص قرآن به خبر: قرآن كريم هرچند صدورش از مبدأ وحى قطعى است؛ ليكن دلالتش - جز در محكمات و نصوص - ظاهر و ظنى است. از سوى ديگر، مفاد بعضى روايات صحيح و معتبر، تخصيص و تقييد عمومات و مطلقات قرآن مىباشد و اين خود قرينه و شاهد است كه از اين آيات، عموم يا اطلاق آنها اراده نشده است.
[١]. ايضاح الفوائد ٤٢٤/٤؛ التنقيح الرائع ٢٩٤/٤
[٢]. جواهر الكلام ٤٠/٤١
[٣]. تحرير الاحكام ٢٤٩/٥؛ كشف اللثام ٢٨٩/١٠
[٤]. الوسيلة/ ٢٣١-٢٣٢؛ شرائع الاسلام ٩١٢/٤؛ مسالك الافهام ١٧٥/١٤
[٥]. الخلاف ٦ / ٢٦٤؛ كتاب السرائر ١١٦/٢؛ الجامع للشرائع/ ٥٤٠
[٦]. مختلف الشيعة ٤٨١/٨
[٧]. جواهر الكلام ٢٥/٣٠.