فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٨٩ - قاعد١٧٢٨ لِلذَّكَرِ مِثلُ حَظِّ الاُنثَيَيْن
مستند قاعده: در كلمات فقها از قاعده بحثى نشده است و بيشتر آنان متعرض چنين قاعدهاى نشدهاند و برخى در ثبوت قاعده لحوق به عنوان قاعدهاى مستقل از قاعدۀ فراش اشكال كردهاند. [١]
قاعدۀ لِلذكَرِ مثل حظّ الانثيين
قاعدۀ لِلذكَرِ مِثلُ حَظِّ الاُنثَيَيْن: از قواعد فقهى.
عنوان قاعده در قرآن كريم آمده و مفاد آن عبارت است از اينكه مرد دو برابر زن ارث مىبرد. [٢] از آن در باب ارث سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: اصل در باب ارث اين است كه هرگاه وارث ميّت، زن و مرد باشند، ارث مرد دو برابر ارث زن خواهد بود، مگر مواردى كه از آن استثنا شده است. [٣]
گسترۀ قاعده: فرزندان ميّت؛ اعم از پسر و دختر و نيز آنان كه از طريق مرد متصل به ميّت هستند، همچون عمو، عمۀ پدرى و مادرى يا پدرى و جد و جده پدرى و مادرى يا پدرى، بدون هيچ ترديدى مشمول قاعدهاند و ارث ميان آنان بر پايه دو برابر بودن ارث مرد نسبت به زن، تقسيم مىشود.
در اينكه وارثان متشكل از مرد و زن، كه اتصال آنان به ميّت از طريق زن مىباشد، مانند آنكه ورثه، نوههاى دخترى ميّت، متشكل از پسر و دختر باشند، آيا مشمول قاعده هستند و ارث در ميان آنان بر پايه قاعده تقسيم مىشود، يا مشمول نيستند و ارث ميان آنان يكسان و برابر تقسيم مىگردد؟ مسئله اختلافى است. بنابر قول نخست، پسر دو برابر دختر ارث مىبرد؛ بر خلاف قول دوم. مشهور قول دوم است؛ [٤] بلكه بر آن ادعاى اجماع شده است. [٥] جمعى قول نخست را برگزيده و قاعدۀ ياد شده را در اين مورد نيز جارى دانستهاند. [٦]
[١]. جواهر الكلام ٢٣٤/٣١؛ كتاب نكاح (زنجانى) ٧٨٤١/٢٥
[٢]. الروضة البهية ٤٣٦/٥؛ كتاب النكاح (شيخ انصارى) / ٤٩٠
[٣]. كفاية الاحكام ٢٧٧/٢
[٤]. جواهر الكلام ٢٣٤/٣١
[٥]. الروضة البهية ٤٣٦/٥
[٦]. نهاية المرام ١ / ٤٣٦؛ الاحكام الواضحة/ ٣٩١
[٧]. تفصيل الشريعة (النكاح) / ٥١٨).