فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١١٠ - قاعد١٧٢٨ انجبار٨٥٩٢ انجبار خبر
فوق و يا توسط مكلف با نذر و مانند آن، از قبيل نذر روزه در روزى معيّن.
با پايان يافتن وقت اين نوع اعمال، زمان انجام دادن آنها نيز به پايان مىرسد، مگر آنكه دليلى خاص بر به جا آوردن آنها در غير وقت، وارد شده باشد، مانند نمازهاى يوميه كه در صورت ترك آن در وقت، قضاى آن در خارج وقت واجب خواهد بود. از اين رو، گفتهاند: وجوب قضا تابع وجوب ادا نيست؛ يعنى دليلى كه بر وجوب ادا (به جا آوردن عمل در وقت معيّن) دلالت مىكند، بر وجوب قضاى آن در خارج وقت دلالت ندارد (←قاعدۀ عدم تبعيّة القضاء للأداء).
موارد تطبيق: در مواردى به قاعدۀ ياد شده استناد شده است كه به دو مورد اشاره مىشود.
زكات: از واجبات موقّت، زكات فطره است؛ هرچند در پايان وقت وجوب زكات فطره اختلاف است. حال اگر مكلّف در وقت تعيين شده، آن را پرداخت نكند يا آن را كنار نگذارد، آيا وجوب ساقط مىشود يا اينكه بر ذمّۀ او مىماند؟ مسئله اختلافى است. قائلان به سقوط به ادلهاى از جمله قاعدۀ ياد شده استناد كردهاند [١]← زكات فطره).
حج: اگر كسى نذر كند در سالى معيّن حج بگزارد، تأخير از آن سال جايز نيست؛ ليكن چنانچه با تمكّن از به جا آوردن آن در زمان معيّن، به تأخير اندازد، آيا قضا دارد يا نه؟ مسئله محل اختلاف است. دليل قائلان به عدم قضا، قاعدۀ ياد شده است. [٢]
مستند قاعده: مستند قاعدۀ فوق عبارت است از حكم عقل به انتفاى مقيّد با انتفاى قيدش؛ چه اينكه عمل موقّت، مقيّد به وقت است و با پايان يافتن وقت، مقيّد به آن نيز منتفى مىشود (←قاعده انتفاء مقيّد به انتفاء قيد).
قاعدۀ إنالثمَنَ لايُوَزّعُ عَلى الشروط
← قاعده الاوصاف لاتُقابل بالاعواض
قاعدۀ انجبار
← انجبار خبر
[١]. جواهر الكلام ٥٣٥/١٥-٥٣٧
[٢]. كتاب الحج (شاهرودى) ٣٤١/١؛ موسوعة الخوئى ٣٢٦/٢٦ - ٣٢٧ و ٣٣٥-٣٣٦.