فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١ - قاعد١٧٢٨ احترام عمل مسلمان٨٥٩٢ قاعد١٧٢٨ احترام مال مسلمان
اخذ آن در مدلول تصورى، در موضوع حكم (مدلول تصديقى جدى) نيز اخذ شده است؛ زيرا عدم اخذ عدالت به عنوان قيد موضوع وجوب اكرام از سوى مولا بدين معنا خواهد بود كه وى به دلالت تصورى كلام، چيزى (قيدى) را بيان كرده كه داخل در مراد جدّى او نيست و اين خلاف ظهور عرفى سياقى كلام مىباشد كه مفاد آن اين است كه هر آنچه در مرحله مدلول تصورى كلام بيان مىشود، در مراد جدّى آن نيز داخل است. با اين ظهور، قاعدۀ احترازية القيود اثبات مىشود؛ با اين مفاد كه هر قيدى در مدلول تصورى كلام اخذ مىشود، به حكم ظهور عرفى سياقى، اصل در آن، اين است كه آن قيد در مراد جدّى نيز دخيل باشد. بنابر اين، اگر مولا بگويد: «اكرم الانسان الفقير»، «فقير» قيد در مراد جدّى مولا است؛ يعنى دخيل در موضوع وجوب اكرام است.
نتيجۀ آن، عدم وجوب اكرام در صورت فقير نبودن مىباشد؛ ليكن اين معنا، وجوب اكرام به اعتبارى ديگر را نفى نمىكند، مانند وجود وجوبى دوم، مختص به انسان عالم كه با انتفاى فقر و ثبوت علم براى وى، اكرام او به وجوب دوم واجب مىباشد. بنابر اين، قاعدۀ احترازيت قيود اثبات مىكند كه شخص حكمى كه مدلول تصديقى جدّى كلام مشتمل بر قيد، آن را شكل مىدهد، شامل فرد فاقد آن قيد نمىشود؛ ليكن وجود حكمى ديگر از سنخ آن حكم را كه به اعتبارى ديگر شامل ذات همان موضوع مىگردد، نفى نمىكند. [١]
تفاوت قاعدۀ ياد شده با مفهوم، به اصطلاح اصوليان در همين نكته است؛ چه اينكه در مفهوم، با انتفاى بعض قيود اخذ شده در مدلول مطابقى [= منطوق]، طبيعىِ حكم (سنخ و نوع حكم با همۀ افراد آن) منتفى مىشود؛ در حالى كه طبق مفاد قاعدۀ احترازية القيود، با انتفاى قيد، شخص حكم منتفى مىگردد و نه نوع و سنخ آن. [٢]
قاعدۀ احترام عمل مسلمان← قاعدۀ احترام مال مسلمان
[١]. دروس فى علم الاصول ٤١٨/١-٤١٩
[٢]. ٤٣٣ - ٤٣٤؛ تعاليق مبسوطة ١٢٦/٩.