فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٢٩ - قاعد١٧٢٨ بناء بر اربع٨٥٩٢ قاعد١٧٢٨ بناء بر اكثر
٢. اجاره: كسى كه زنى را براى شير دادن فرزند خود اجير كرده است، با مرگ زن يا فرزند و يا هر دو، و يا خشك شدن شير زن، قبل از شيردادن، عقد اجاره باطل مىشود.
چنانچه فردى براى حمل كالايى اجير شود و كالا قبل از حمل تلف گردد يا حمّال قبل از اقدام به عمل، بر اثر بيمارى يا مرگ و مانند آن، ناتوان از عمل گردد، اجاره باطل خواهد شد. همچنين است تمامى مواردى كه موجر نمىتواند عين مورد اجاره را در اختيار مستأجر قرار دهد.
٣. صلح و رهن: چنانچه مُصالح و راهن نتوانند مال مورد مصالحه يا رهن را به جهت تلف شدن و مانند آن، تسليم كنند، صلح و رهن باطل مىشود.
٤. كفالت: به قول مشهور، با مرگ مكفول، عقد كفالت باطل مىشود.
٥). مضاربه: اگر عامل به جهتى همچون بيمارى يا فوت نتواند به مقتضاى عقد مضاربه عمل كند، مضاربه باطل مىشود. [١]
مستند قاعده: بر اعتبار و حجّيت قاعده به اجماع، بناى عقلا و ملازمه ميان صحّت عقد و وجوب وفا به آن استناد كردهاند. مقصود از دليل سوم (ملازمه ميان صحّت و وجوب وفا) اين است كه هر يك از دو طرف عقد بايد به مفاد و مضمون عقد عمل كند و وفا به عقد عبارت است از ترتيب اثر دادن به عقدى كه واقع شده است. به عنوان مثال، در بيع، وفاى به عقد عبارت است از تحويل كالا و بهاى آن و در اجاره عبارت است از تحويل عين اجارهاى و كرايه آن. بنابر اين، در صورتى كه امكان وفا به عقد نباشد، امر به وفا معنا نخواهد داشت؛ زيرا امر به چيزى كه توانايى انجام دادن آن نيست، معقول نمىباشد. پس عقد صحيح نخواهد بود. البته در ادلۀ ياد شده، خدشه و ايراد نيز وارد كردهاند. [٢]
قاعدۀ بناء بر اربع
← قاعدۀ بناء بر اكثر
[١]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٢٦٥/٥-٢٦٦؛ الانوار البهية / ١٥٢
[٢]. الانوار البهية / ١٥٢-١٥٦
[٣]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٢٧١/٥-٢٧٤
[٤].٢٦٦-٢٧١؛ الانوار البهية/ ١٥٢-١٥٥.