فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٠ - قاعد١٧٢٨ إحترازيَّةُ القيود
چنانچه قبل از ركوع يادش بيايد، بايد آن را به جا آورد يا اگر ركوع را فراموش كرده تا قبل از سجده و اگر سجده را فراموش كرده تا قبل از ركوع ركعت بعد، بايد آن را به جا آورد. [١]
مستند قاعده: بر اعتبار قاعدۀ ياد شده به روايات [٢] و اجماع [٣] استدلال كردهاند.
قاعدۀ اجتماع امر و نهى
← اجتماع امر و نهى
قاعدۀ إجزاء
← إجزاء
قاعدۀ إحترازيةُ القيود
قاعدۀ إحترازيةُ القيود: از قواعد كاربردى در فقه.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از انتفاى شخص حكم با انتفاى قيد آن. از آن در اصول فقه سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: چنانچه خطابى مشتمل بر حكم و قيد آن وارد شود؛ خواه قيد، متعلق حكم باشد، مانند «اكرام» در «أكرِمِ الفقير» يا موضوع حكم، مانند «فقير» در مثال ياد شده يا شرط آن، مانند «اذا زالَتِ الشَمسُ فَصَلِّ» يا غايت آن، مانند «صُم إلىَ الليل» و يا وصف موضوع، مانند «عادل» در «اكرم الفقير العادل». در همه اين حالات، براى كلام دو مدلول وجود دارد. يكى مدلول تصورى، كه مراد از آن اخطار معناى كلام در ذهن شنونده است و ديگرى مدلول تصديقى جدّى و آن حكم شرعىِ ابراز شده با آن خطاب است.
بدون شك، آنچه در مرحلۀ مدلول تصورى كلام به ذهن مىآيد، صورتِ [= هيئت] حكمى مرتبط با قيد است. از دخول قيد در هيئتى كه مدلول دلالت تصورى كلام است، كشف مىشود كه آن قيد در مدلول تصديقى جدّى آن كلام نيز داخل است؛ بدين معنا كه قيد در آن حكم شرعى خاص اخذ شده است. به عنوان مثال، در «اكرم الفقير العادل» مىفهميم وجوب اكرام ابراز شده در اين خطاب، متوجه فقير عادل است و عدالت مطابق
[١]. تحفة الابرار ٢٩/٢؛ كشف الغطاء ٤٠٢/٣؛ جواهر الكلام ٢٣٨/١٢-٢٥٠؛ ٢٧٤ و ٢٨٢؛ مهذب الاحكام ٢٢/٧
[٢]. وسائل الشيعة ٦ / ٣١٥-٣١٦
[٣]. جواهر الكلام ٢٨٢/١٢ - ٢٨٣.