فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٠٨ - قاعد١٧٢٨ انتفاء مقيّد به انتفاء قيد
حاكم بر قاعده انتفاء مقيّد به انتفاء قيد است، جز پنج چيز، ساير شرايط در نماز، از قيود و شرايط علمى و ذُكرى است نه واقعى. [١] البته اصل در شرايط - به تصريح برخى - واقعى بودن آنها است، مگر آنكه دليلى خاص بر خلاف آن دلالت كند. [٢]
موارد تطبيق: فقها در ابواب مختلف به قاعدۀ ياد شده استناد كردهاند، از جمله:
صلات: در فصول اذان و اقامه ترتيب شرط (قيد) است؛ يعنى فرازهاى هر يك از آن دو، بايد به ترتيبى كه وارد شده، گفته شود و در صورت عدم رعايت ترتيب، اذان و اقامه باطل خواهد بود؛ زيرا فقدان قيد موجب بطلان مقيّد است. [٣]
وجوب نماز عيد فطر و قربان مشروط به شرايطى، از جمله حضور معصوم عليه السّلام است و در دوران غيبت، وجوب آن ساقط مىشود؛ زيرا انتفاى شرط، منتفى بودن مشروط را درپى دارد [٤]← نماز عيد).
زكات: از شرايط صحّت زكات، قصد قربت است و پرداخت زكات بدون قصد قربت كفايت نمىكند؛ زيرا مقيّد (صحّت زكات) با انتفاى قيد آن (قصد قربت) منتفى خواهد شد. [٥]
اعتكاف: سه روز روزه گرفتن از شرايط صحّت اعتكاف است. بنابر اين، كسى كه معذور از روزه گرفتن است، مانند مسافر و حائض، اعتكافش صحيح نيست؛ زيرا با انتفاى قيد (روزه) مقيّد (صحّت اعتكاف) نيز منتفى است. [٦]
زكات فطره: ملاك در وجوب فطريه، ادراك غروب شب عيد با وجود شرايط آن است. بنابر اين، چنانچه قبل از غروب - هرچند لحظهاى - فاقد شرطى از شرايط وجوب گردد و بر همان حال بماند تا غروب شود، فطريه بر او واجب نيست؛ زيرا مشروط (وجوب فطريه) با انتفاى شرط آن، منتفى مىشود. [٧]
حج: كسى كه بدون دارا بودن استطاعت مالى (←استطاعت) حج به جا آورد، از حج واجب كفايت نمىكند؛ زيرا وجوب حج مقيّد به استطاعت است و با فقدان قيد، مقيّد منتفى است. [٨]