فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦١ - قاعد١٧٢٨ اسباب
سپس قيمت آسيب ديده با قيمت سالم مقايسه و به همان نسبت از ديۀ نفس، بر عهدۀ جانى ثابت مىگردد. به عنوان نمونه، اگر ارزش بردۀ سالم هشتصد تومان و آسيب ديده ششصد تومان باشد، تفاوت قيمت آسيب ديده با سالم يك چهارم خواهد بود. در نتيجه يك چهارم از ديۀ نفس (٢٥٠ مثقال طلا) به آسيب ديده پرداخت مىشود [١]← ارش).
مدرك قاعده: مدرك و مستند قاعدۀ ارش، روايات وارد شده در باب حدود و ديات و همچنين اجماع است. [٢]
قاعدۀ اسباب
قاعدۀ اسباب: از قواعد فقهى.
مفاد قاعدۀ اسباب اين است كه آنچه وجودش متوقف بر سببى خاص است، تنها با آن سبب تحقق مىيابد؛ با اين توضيح كه شارع مقدس براى ايجاد و انحلال عناوين اعتبارى، مانند ملكيت، زوجيّت، حرّيت و رقّيت اسبابى خاص قرار داده است كه بدون آن اسباب، نه ايجاد مىشوند و نه پس از ايجاد انحلال پيدا مىكنند. به عنوان مثال، زوجيت با سببى خاص؛ يعنى صيغه نكاح با وجود شرايط آن ايجاد مىشود. انحلال آن نيز تنها با سببى خاص؛ يعنى بذل مدت در زوجيت موقّت و صيغۀ طلاق در زوجيت دائم و نيز فسخ با شرايط خاص تحقق مىيابد.
بنابر اين، به مقتضاى قاعدۀ اسباب، عناوين اعتبارىاى كه براى آنها اسبابى خاص قرار داده شده است، تنها با همان اسباب ايجاد شده و يا انحلال پيدا مىكنند و بدون احراز وجود آن اسباب نمىتوان به ايجاد يا انحلال آن عناوين حكم كرد. البته بحث اين قاعده در كلمات فقها مطرح نشده است و آنان هم كه مطرح كردهاند با اعتراف به اينكه اين قاعده را در كلمات فقها به صراحت نيافتهاند، آن را از متفردات خود - كه از فحواى نصوص و اشارات پراكنده كلمات فقها استخراج كرده - برشمردهاند. [٣]
[١]. القواعد و الفوائد ١٩/٢-٢٠؛ مائة قاعدة فقهية/ ١٩٤-١٩٥.
[٢]. القواعد و الفوائد ١٩/٢-٢٠؛ مائة قاعدة فقهية/ ١٩٤-١٩٥.
[٣]. تحرير المجلة ١، قسم ١٠٦/١-١١٠.