فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٥٤ - قاعد١٧٢٨ لاتُعاد
قاعدۀ لاتعاد
قاعدۀ لاتُعاد: از قواعد فقهى.
دربارۀ احكام نماز قواعد متعددى وجود دارد. يكى از آنها قاعدۀ لاتعاد است كه قاعدهاى فراگير نسبت به اجزا و شرايط، بلكه - به قول برخى - موانع نماز است. [١]
قاعدۀ يادشده برگرفته از اين حديث شريف امام باقر عليه السّلام است: «لاتُعادُ الصلاةُ الا مِن خَمسَةٍ: الطَّهورِ و الوقتِ و القبلةِ و الركوعِ و السجودِ».[٢] مضمون آن اين است كه نماز به سبب اخلال در جزء يا شرطى از آن باطل و اعاده نمىشود مگر در اخلال به پنج چيز: طهارت، وقت، قبله، ركوع و سجود.
مفاد قاعده: ترك بعض اجزا يا شرايط نماز موجب بطلان آن نمىشود، مگر آنكه جزء يا شرط يكى از پنج چيزى باشد كه در بالا ذكر شد كه اخلال در يكى از آنها، هرچند از روى سهو يا جهل موجب بطلان نماز خواهد شد. [٣]
قاعدۀ لاتعاد مركب از مستثنا و مستثنامنه است؛ از اين رو، براى روشن شدن مفاد قاعده به تبيين و تشريح آن دو مىپردازيم.
الف. مستثنامنه (لاتعاد الصلاة):
تحقق عمل مركّب از اجزا كه مشروط به وجود شرايط و فقد موانعى است، با به جا آوردن همۀ اجزا و تحصيل شرايط و ترك موانع است و در صورت ترك جزء يا شرطى و يا ارتكاب مانعى از موانع آن، عمل تحقق نمىيابد و باطل خواهد بود.
بنابر اين اصل، عملِ مركبِ فاقد جزء يا شرط يا توأم با مانع محكوم به بطلان است؛ ليكن استثنائاتى وجود دارد كه قاعدۀ لاتعاد (مستثنامنه) از آن جمله است.
[١]. مبانى منهاج الصالحين ٤١٩/٤؛ كتاب الخلل فى الصلاة / ١٢٦
[٢]. جواهر الكلام ٣٠١/٩ - ٣٠٢؛ الفتاوى الجديدة (مكارم) ١٠١/٢
[٣]. جواهر الكلام ٢٣٢/٥-٢٣٤
[٤].٤٢٩/٧
[٥]. كتاب الصلاة (محقق داماد) ٤١٠/٣؛ وسائل الشيعة ٣٧٣/٢
[٦]. جواهر الكلام ١٤٩/٥ و ٣٥٠/٧؛ مهذب الاحكام ٣٨٥/٤ و ٤٠٠/٥؛ دروس تمهيدية فى القواعد الفقهية ١١٩/٢.