فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٦٣ - قاعد١٧٢٨ لاشَكَ فى النافِلَة
مستند قاعده: بر اعتبار و حجّيت قاعده به آيه و روايتى كه در آغاز بدان اشاره شد، استدلال كردهاند. [١]
قاعدۀ لاسهو فى سهو
← سهو
قاعدۀ لاشك فى النافلة
قاعدۀ لاشَكَ فى النافِلَة: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از عدم ترتّب آثار شك بر شك پديد آمده در نماز مستحب. از آن در باب صلات و نيز برخى كتابهاى قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از نفى شك، نفى تشريعى است نه تكوينى؛ بدين معنا كه آثارى كه شارع مقدس بر شك در نماز واجب، مترتب كرده است، بر شك در نماز مستحب مترتّب نمىگردد.
شك در نماز واجب يا در عدد ركعات نماز است و يا در اجزا و افعال آن. شك در ركعات، در نماز دو ركعتى، همچون نماز صبح و سه ركعتى، همانند نماز مغرب، بنابر قول مشهور موجب بطلان نماز مىشود و در نمازهاى چهار ركعتى، در صورت عروض شك در دو ركعت آخر، بنا بر اكثر گذاشته و نماز احتياط خوانده مىشود. [٢]
به شك در اجزا و افعال نماز واجب، در فرض گذشتن از محل جزء، مانند شك در ركوع پس از رفتن به سجده، اعتنا نمىشود و در فرض نگذشتن از محل، جزء مشكوك به جا آورده مىشود (←شكيات). بنابر اين، آثار شك در عدد ركعات، بطلان نماز و يا بنا گذاشتن بر اكثر و گزاردن نماز احتياط و در اجزاى نماز، تدارك جزء مشكوك در صورت نگذشتن از محل آن و بى اعتنايى به شك در صورت گذشتن از محل است.
بحثى كه در اينجا مطرح است اين است كه آيا قاعدۀ ياد شده همۀ آثار شك را برمىدارد؛ چه در عدد ركعات نماز مستحب و چه در اجزا و افعال آن و يا تنها
[١]. تهذيب الاحكام ١٧٦/٧
[٢]. بقره/ ٢٨٣
[٣]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ١٠/٦-١٣
[٤]. الخلاف ٢٢٣/٣؛ مختلف الشيعة ٣٩٩/٥-٤٠٠؛ كتاب السرائر ٤١٧/٢؛ جامع المقاصد ٩٣/٥-٩٥؛ مسالك الافهام ١١/٤
[٥]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٩/٦).