فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٩٢ - قاعد١٧٢٨ توقيفى بودن عبادت
قاعدۀ توقيفى بودن عبادت
قاعدۀ توقيفى بودن عبادت: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از لزوم به جا آوردن عبادت بدان گونه كه شارع مقدس تشريع كرده است. به اين قاعده در بسيارى از ابواب فقه استناد كردهاند.
مفاد قاعده: عبادات همچون نماز، روزه و حج همانگونه و با همان اجزا و شرايط انجام مىگيرد كه شارع مقدس تشريع كرده است و هيچ مكلّفى مجاز نيست در آن دخل و تصرف كند و آن را به گونهاى ديگر به جا بياورد. [١] به عنوان نمونه، نماز با تكبيرة الاحرام و گفتن «اللّٰهُ اكبر» آغاز مىگردد و اين، توقيفى است؛ بدين معنا كه گفتن ذكرى ديگر، هرچند هم معناى آن، از قبيل «اللّٰه اجلّ» و يا «اللّٰه اعظم» و يا جابه جا كردن كلمات و گفتن «اكبرُ اللّٰه» كفايت نمىكند و نماز باطل است. [٢]
موارد تطبيق:
١). اصل در نمازهاى مستحب دو ركعتى بودن آنها است و خواندن بيش از دو ركعت يا كمتر جايز نيست، مگر مواردى كه استثنا شده است. بر اين مطلب به ادلهاى از جمله قاعده توقيفى بودن عبادت استناد شده است؛ زيرا معروف از عمل صاحب شريعت، دو ركعت به جا آوردن است. [٣]
٢. نماز وتر يك ركعت است و جداى از نماز شفع گزارده مىشود. يكى از ادلۀ آن، قاعدۀ توقيفيت عبادت است. [٤]
٣. برخى شرط صحّت اعتكاف را به جا آوردن آن در مسجدى كه رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله يا يكى از امامان عليهم السلام در آن نماز جمعه گزارده، دانستهاند. بر اين ديدگاه به ادلهاى از جمله قاعدۀ ياد شده استناد كردهاند. [٥]
٤. وقت غسل جمعه بنابر قول مشهور، حد فاصل طلوع فجر و زوال خورشيد است و مقدّم داشتن آن بر طلوع فجر، در غير موارد استثنا شده جايز نيست. بر اين نظر به ادلهاى از جمله قاعدۀ توقيفيت عبادت استناد كردهاند؛ زيرا زمان تعيين شده براى غسل جمعه در شريعت، روز جمعه است نه پيش از آن. [٦]