فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٩٣ - قاعد١٧٢٨ ثبوت ارش در جنايات غير مقدّر
٥). از شرايط حج تمتع، گزاردن آن در سالى است كه عمره تمتع گزارده شده است. بر اين نظر به ادلهاى از جمله اين قاعده استناد شده است. [١]
مستند قاعده: هرچند در كلمات فقها به مستند قاعدۀ ياد شده تصريح نشده است، ليكن استناد فقها به آن در موارد متعدد؛ بيانگر مسلم بودن قاعده نزد ايشان است. [٢]
←توقيفى)
قاعدۀ تيسير
← تيسير
قاعدۀ ثانوى
← قاعده اولى
قاعدۀ ثبوت ارش...
قاعدۀ ثبوت ارش در جنايات غير مقدّر: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده از قواعد مرتبط با باب ديات و عبارت است از ثبوت ارش در جناياتى كه شارع مقدس براى آنها ديهاى تعيين نكرده است. از آن در باب ديات و نيز برخى كتابهاى دربردارندۀ قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از ارش در جنايتها كه از آن به حكومت نيز تعبير مىكنند، مابه التفاوت ميان سالم و ناقص است؛ بدين معنا كه فرد آسيب ديده (مجنىٌّ عليه) برده فرض مىشود و تفاوت قيمت سالم او با قيمت ناقص به دست آمده و به حساب مقدار تفاوت، از ديۀ نفس محاسبه مىشود. به عنوان مثال، اگر قيمت سالم هزار و قيمت ناقص نهصد تومان باشد، ارش (مقدار تفاوت) يك دهم ديۀ نفس [= هزار مثقال شرعى طلا]؛ يعنى صد مثقال طلا خواهد بود. [٣]
اين گونه محاسبه در فرضى است كه جنايت موجب نقص گردد، اما جايى كه جنايت موجب نقص در آسيب ديده نمىشود، مانند موردى كه جانى انگشت زايد او را قطع كند، ارش به معناى ياد شده معنا ندارد؛ بلكه حكومت در اينجا
[١]. العروة الوثقىٰ ٦١٤/٤؛ مصباح الهدىٰ ٣٤٨/١٢
[٢]. روض الجنان ٦٨٦/٢؛ ذخيرة المعاد / ٢٦٦
[٣]. رياض المسائل ٣٠/٣
[٤].٣١
[٥]. مستند الشيعة ٥٥١/١٠
[٦]. مصباح الفقيه ٦ / ١٠
[٧]. مصباح الهدى ٣٤٨/١٢
[٨]. مهذب الاحكام ٣٥٦/١٢ و ١٧٣/٨.