فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٠٤ - قاعد١٧٢٨ حجّيت ظن در نماز
مستند قاعده: بر حجّيت خبر واحد در موضوعات، به آياتى از قرآن كريم [١] و روايات متعدد كه در مسائل مختلف وارد شده و نيز بناى عقلا بر اعتماد به خبر ثقه در امور زندگى به ضميمۀ عدم ردع و منع شارع از اين بناى عقلايى، استناد و استدلال كردهاند. [٢]
قاعدۀ حجّيت ظن در نماز
قاعدۀ حجّيت ظن در نماز: از قواعد فقهى.
عنوان ياد شده عبارت است از قيام ظن مقام علم در عدد ركعات و افعال نماز. برخى از اين موضوع به عنوان قاعده ياد كردهاند. [٣] از آن در باب صلات سخن گفتهاند.
مفاد قاعدة: بدون شك، علم در عدد ركعات و افعال نماز همانند غير نماز، حجّت و معتبر است؛ چنان كه شك در عدد ركعات و افعال نماز، داراى احكام و قواعدى خاص است كه در موارد شك به آن عمل مىشود، مانند قاعدۀ تجاوز (← قاعده تجاوز) كه هنگام شك در به جا آوردن جزئى از اجزاى نماز در اثناى آن جارى مىشود، و قاعدۀ فراغ (←قاعده فراغ) كه پس از پايان نماز در فرض شك جريان مىيابد، و نماز احتياط (←نماز احتياط) و سجده سهو (←سجده سهو) در برخى شكها و بطلان نماز در صورت شك در ركعت اول و دوم بنابر قول مشهور (←شكيات)؛ ليكن آيا ظن در عدد ركعات و افعال نماز حكم علم را دارد يا شك؟ بدون هيچ اختلافى، ظن در ركعتهاى سوم و چهارم نمازهاى چهار ركعتى، همچون علم معتبر است و با ظن به ركعت سوم يا چهارم، بنابر به جا آوردن آن گذاشته مىشود و احكام شك، همچون خواندن نماز احتياط در آن جارى نمىگردد. همچنين بنابر قول مشهور، ظن در ركعتهاى اول و دوم نماز چهار ركعتى و نيز دو ركعتى و سه ركعتى، همچون علم معتبر است. [٤]
آيا حكم ظن در افعال نماز، همچون ركعات نماز است و حكم علم را دارد؟
[١]. القواعد الفقهية (مكارم) ٩٧/٢
[٢].٨١
[٣]. حجرات/ ٦؛ بقره/ ٢٨٣
[٤]. القواعد الفقهية (مكارم) ٨٣/٢-٩٠).