فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣١٤ - قاعد١٧٢٨ قبح ترجيح مرجوح بر راجح
لقطه: مستحب است كسى كه مالى را پيدا مىكند بر آن شاهد بگيرد؛ ليكن شاهد گرفتن واجب نيست؛ زيرا رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله امر به تعريف (اعلام گمشده) كرده است، و چنانچه شاهد گرفتن واجب بود، بايد آن را نيز بيان مىكرد؛ زيرا تأخير بيان از وقت حاجت جايز نيست. بر اين اساس شاهد گرفتن واجب نمىباشد. [١]
حج: كسى كه از روى فراموشى تقصير (كوتاه كردن مو يا ناخن) را ترك كرده و از روى سهو احرام حج را داخل عمره نموده است، عمرهاش صحيح است و لازم نيست احرام را اعاده نمايد. آيا قربانى به عنوان كفّاره بر او واجب است يا نه؟ مسئله اختلافى است. برخى كفّاره را واجب ندانسته و گفتهاند: دليلى كه بر صحّت احرام و عمره دلالت دارد، متعرض كفّاره نشده است و اگر واجب بود بايد در دليل مىآمد، و گرنه تأخير بيان از وقت حاجت لازم مىآيد، كه جايز نيست. [٢]
ارث: حبوه (←حبوه) از اختصاصات پسر بزرگ تر است. در اينكه حبوه رايگان در اختيار او قرار مىگيرد يا در ازاى قيمت آن، اختلاف است. برخى در استدلال بر قول نخست، گفتهاند: اگر حبوه در ازاى پرداخت قيمت آن به پسر بزرگتر اختصاص پيدا مىكرد، بايد در دليل ذكر مىشد و گرنه تأخير بيان از وقت حاجت لازم مىآيد. [٣]
قاعدۀ قبح ترجيح مرجوح...
قاعدۀ قبح ترجيح مرجوح بر راجح: از قواعد كاربردى در فقه.
قاعدۀ ياد شده از قواعد عقلى و عبارت است از حكم عقل به نادرستى و ناپسندى مقدّم داشتن مرجوح بر راجح.
اصوليان و نيز فقها در مسائلى چند به اين قاعده استناد كردهاند.
[١]. هداية الابرار/ ٢٩١؛ الاصول الاصلية/ ٣٠٥
[٢]. الذريعة الىٰ اصول الشريعة ٣٦٢/١؛ تمهيد القواعد/ ٢٣٣؛ بحر الفوائد ١٣٧/٢
[٣]. اجود التقريرات ٣٩٦/٢-٣٩٧ و ٤٧٨/٣؛ بحر الفوائد ٢ / ١٣٧؛ درر الفوائد (حائرى) ٦٨١/٢؛ حقائق الاصول ٥٨٠/٢؛ دراسات فى علم الاصول ٣٩٣/٤
[٤]. درر الفوائد (حائرى) ٦٨١/٢؛ اجود التقريرات ٢ / ٣٩٧-٣٩٨
[٥]. تذكرة الفقهاء ١٧٣/١٧
[٦]. مختلف الشيعة ٦٤/٤-٦٥
[٧]. المهذب البارع ٣٨١/٤.