فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٢٤ - قاعد١٧٢٨ أولوا الأرحامَ بَعضُهُم أَولى١٦٤٨ بِبَعض
ليكن در صورت امضا نمىتواند مطالبۀ ارش (←ارش) كند؛ زيرا طبق قاعدۀ مذكور، چيزى از ثمن در ازاى اوصاف قرار نمىگيرد، مگر آنكه وصف، از قسم نخست اوصاف باشد كه بنابر قولِ قرار گرفتن بخشى از ثمن در ازاى آن، خريدار مىتواند مطالبۀ ارش كند. البته چنانچه معامله بيع باشد، به دليل خاص، بدون وجود اختلافى در مسئله، خريدار مىتواند معامله را امضا و ارش (مابه التفاوت قيمت سالم و معيوب) را از فروشنده مطالبه كند [١]← خيار رؤيت) (←خيار عيب).
مستند قاعده: بر حجّيت و اعتبار قاعده، ادعاى اجماع شده است. البته ثبوت اجماع نسبت به اوصاف كمال است نه اوصاف قسم نخست؛ چنان كه گذشت. [٢]
قاعدۀ أوْفُوا بالعُقُودِ
← قاعدۀ لزوم
قاعدۀ أولوا الأرحامَ...
قاعدۀ أولوا الأرحامَ بَعضُهُم أَولىٰ بِبَعض: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده بر گرفته از قرآن كريم. [٣]و عبارت است از تقدم برخى خويشاوندان نسبت به برخى ديگر در ارث و غير آن. به آن در برخى ابواب، همچون طهارت، نكاح و ارث استناد كردهاند.
مفاد قاعده: بر پايۀ آيه شريفه «وَ أُولُوا اَلْأَرْحٰامِ بَعْضُهُمْ أَوْلىٰ بِبَعْضٍ» ارحام و خويشاوندان، برخى نسبت به برخى ديگر در ارث بردن، حضانت و غير آن، داراى اولويت هستند.
به قاعدۀ فوق بر اولويت بعضى ارحام ميّت نسبت به بعضى ديگر در ارث استناد كردهاند، مانند اولويت جدّ بدون واسطه بر جدّ با واسطه و اولويت عمو و دايى پدرى و مادرى بر عمو و دايى پدرى يا مادرى. [٤] همچنين بر اولويت مادر در حضانت كودك (←حضانت) در فرض مرگ پدر و پس از مادر به ترتيب اولويت در ارث. [٥] و نيز بر اولويت در تجهيز ميّت و نماز گزاردن بر او براساس اولويت در ارث و خويشاوندى. [٦]
[١]. تحرير المجلة ١، قسم ٩٣/١
[٢]. العناوين ٢ / ٢١٥
[٣].٢٢٠؛ حاشية مجمع الفائدة/ ٢٧٣ - ٢٧٦؛ كتاب المكاسب ٥٠٤/٣؛ منية الطالب ٢ / ١٧٧-١٧٨؛ شرح تبصرة المتعلمين ٢٠٣/٥
[٤]. العناوين ٢١٨/٢-٢٢٠؛ منية الطالب ١٧٨/٢؛ مصباح الفقاهة ٣٦٦/٤
[٥]. العناوين ٢١٥/٢ و ٢١٨.