فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٩٦ - قاعد١٧٢٨ ما أعادَ الصلاةَ فقيهٌ
مستند قاعده: مستند اين قاعده رواياتى متعدد با مضمون قاعده است. [١]علاوه بر آن، مفاد قاعده اجماعى مىباشد. [٢]
←مسكر)
قاعدۀ ما أعاد الصلاة فقيه
قاعدۀ ما أعادَ الصلاةَ فقيهٌ: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده فرازى از روايت نقل شده از امام صادق عليه السلام است كه فرمود: «ما أعادَ الصلاةَ فَقيهٌ، يَحتالُ لَها و يُدَبّرُها حتىٰ لايُعيدَها؛[٣] هيچ فقيهى (عالم به احكام شرعى) نماز را دوباره نمىخواند؛ زيرا چاره انديشى و تدبير مىكند تا آن را اعاده نكند». از آن در باب صلات سخن گفتهاند. [٤]
مفاد قاعده: كسى كه دانا به احكام شرعى است و خصوصيات و ويژگيها و ساير مسائل نماز را به خوبى مىداند، به صرف شك و احتمال بطلان، نماز خود را باطل نمىكند تا دوباره آن را به جا آورد؛ بلكه با تدبير و چاره جويى نماز را به اتمام مىرساند، بدون آنكه نيازى به اعاده باشد، مانند كسى كه بين ركعت سوم و چهارم شك مىكند، در پرتو آگاهى از مسئله، بنا را بر چهار مىگذارد و نماز را تمام مىكند و پس از سلام يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته به جا مىآورد و نيازى به اعاده نماز نيست. بنابر اين، در همۀ موارد شك، قاعدۀ ياد شده جارى است، جز مواردى كه به دليلى خاص استثنا شده است، مانند شك در نمازهاى دو ركعتى و سه ركعتى و دو ركعت نخست نمازهاى چهار ركعتى بنابر قول مشهور [٥]← شكيات).
برخى، كلّيت قاعده را نپذيرفته و آن را به خصوص شك بين ركعت سوم و چهارم اختصاص دادهاند و در ديگر شكها قاعده را جارى ندانستهاند. [٦]
موارد تطبيق:
١). چنانچه در شك بين ركعت چهارم و پنجم، شك بعد از ركوع و قبل از اكمال سجده باشد، برخى آن را موجب بطلان
[١]. تسهيل المسالك/ ٣؛ الفقه، القواعد الفقهية/ ٢٢٦
[٢]. مستند الشيعة ١٧٢/١٥؛ جواهرالكلام ٤٤٩/٤١
[٣]. وسائل الشيعة ٣٣٦/٢٥-٣٤١
[٤]. جواهر الكلام ٣٧٤/٣٦.