فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٤٤ - قاعد١٧٢٨ سُوق
قاعدۀ سُوق
قاعدۀ سُوق: از قواعد فقهى.
از قواعد مشهور و مهم فقهى، قاعدۀ سوق مسلمين است. مقصود از آن، حكم به اماره و نشانه بودن بازار مسلمانان بر تذكيۀ حيوان (←تذكيه) است. [١] از قاعدۀ ياد شده در كتابهاى قواعد فقهى به تفصيل و در باب طهارت به اختصار سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: از شرايط حلّيت و طهارت حيوان، تذكيۀ آن است. بنابر اين با عدم احراز تذكيه، استفاده از گوشت و پوست حيوان در استفادههايى كه متوقف بر تذكيه باشد، جايز نخواهد بود؛ از اين رو، خوردن گوشت و نمازگزاردن در لباس تهيه شده از پوست چنين حيوانى جايز نيست؛ بلكه به قول مشهور پوست حيوانى كه تذكيۀ آن احراز نشده نجس است.
در شرع مقدس براى احراز تذكيه راههايى قرار داده شده است كه يكى از آنها بازار مسلمانان است؛ بدين معنا كه گوشت و پوستى كه از بازار مسلمانان تهيه مىشود محكوم به تذكيه است و در نتيجه استفاده از آن جايز است و نيازى به پرسيدن و بررسى نيست. [٢]
ملاك در صدق عنوان بازار مسلمانان اين است كه غالب و اكثر بازاريها مسلمان باشند. [٣]
اماره يا اصل عملى: آيا قاعدۀ سوق مسلمين از امارات (←اماره) است يا از اصول عملى (←اصل عملى)؟ مسئله محل اختلاف است. [٤]
بنابر اماره بودن، ديدگاهها مختلف است. يك ديدگاه اين است كه بازار مسلمانان امارۀ بر اماره است؛ بدين معنا كه آنچه اماره و نشانۀ تذكيه است يد مسلمان [= تحت تصرف مسلمان بودن] است و بازار مسلمانان نشانه و اماره بر يد مىباشد؛ با اين بيان كه در بازار مسلمانان اكثر بازاريها مسلماناند و شارع مقدس اين غلبه و كثرت را معتبر دانسته و كسى را كه اسلامش مشكوك است به مسلمان ملحق كرده است. بنابر اين، از كسى كه در بازار مسلمانان تجارت مىكند اما نمىدانيم مسلمان است يا نه، مىتوانيم گوشت يا پوست و امثال اينها را بخريم و