فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٧٣ - قاعد١٧٢٨ تقديم حق النّاس بر حق اللّ١٦٤٨ ه
قاعدۀ تقديم اظهر بر ظاهر
قاعدۀ تقديم اظهر بر ظاهر: از قواعد اصولى.
قاعده ياد شده، همراه قاعدۀ تقديم نصّ بر ظاهر عبارت است از مقدّم داشتن دليلى كه اظهر يا نصّ است بر دليل ظاهر، هنگام تعارض ميان آن دو. از آن در اصول فقه سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: چنانچه يكى از دو دليل به ظاهر متعارض، در دلالت بر مدلول خود در مقايسه با دليل ديگر، از ظهور بيشتر و يا صراحت برخوردار باشد، دليل نخست (اظهر يا نصّ) بر دليل دوم (ظاهر) مقدّم مىشود و در حقيقت دليل اظهر يا نصّ قرينه و شاهدى بر اين مطلب خواهد بود كه ظاهر - آن گونه كه ظاهر بر آن دلالت دارد - مقصود متكلّم نيست. و بدين گونه ميان دو دليل جمع و تعارض بر طرف مىگردد. به عنوان مثال، در عام و خاص، دليل عام «علما را اكرام كن» نسبت به هر عالمى، هرچند فاسق، ظهور در تعميم دارد؛ ليكن دليل خاص «عالمان فاسق را اكرام نكن» در عدم اكرام عالم فاسق اظهر، بلكه صريح است و در نتيجه، قرينه بر مراد متكلم از عام خواهد بود و اينكه مقصود از آن، عالمان غير فاسق است و از اين راه، ميان هر دو دليل جمع مىشود. [١]
قاعدۀ تقديم اهم
← تزاحم
قاعدۀ تقديم حق النّاس...
قاعدۀ تقديم حق النّاس بر حق اللّٰه: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از مقدم داشتن حق الناس بر حق اللّٰه هنگام تزاحم با يكديگر.
عنوان ياد شده هرچند تحت عنوان قاعدۀ فقهى در كلمات فقها به كار نرفته؛ ليكن در بابهاى مختلف به آن استناد شده است. از آن در بابهايى نظير طهارت، حج و قصاص سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از حق الناس حقوقى است كه به مردم تعلق دارد، مانند
[١]. المحكم فى اصول الفقه ٧٨/٦؛ نهاية الدراية (اصفهانى) ٢٨١/٦.