فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤١٩ - قاعد١٧٢٨ ملازمه بين قَصر و افطار
حرمت آن عمل با ملاك همان مصلحت يا مفسدۀ نزد شارع مىباشد يا نه؟
دو فرض مسئله ارتباطى به يكديگر ندارند؛ زيرا موضوع اول، حسن و قبح افعال است، صرف نظر از مصلحت يا مفسده داشتن و موضوع دوم، فعلِ داراى مصلحت يا مفسده است و سخن در بحث ملازمه، فرض نخست است؛ زيرا عقل راهى براى احاطه به مصالح و مفاسد امور ندارد. [١]
ديدگاهها: در ثبوت ملازمه ميان حكم عقل و شرع اختلاف است. مشهور اصوليان قائل به ثبوت آن هستند. [٢] اخباريان (←اخبارى) و برخى اصوليان آن را نپذيرفتهاند. [٣]
←حسن و قبح عقلى) (←عقل)
قاعدۀ ملازمه بين قَصر و افطار
قاعدۀ ملازمه بين قَصر و افطار: از قواعد فقهى.
قاعدۀ يادشده عبارت است از ملازمه ميان قصر و افطار در سفر كه با قصر نماز، افطار نيز واجب مىشود و بالعكس. از آن در باب صلات و صوم و نيز برخى كتابهاى قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: در هر سفرى كه نماز، قصر يا تمام باشد، صحّت و عدم صحّت روزه نيز چنين است. عكس آن نيز همين گونه است؛ در هر سفرى كه بايد روزه گرفته و يا افطار شود، نماز هم تمام يا قصر خوانده مىشود. [٤]
موارد استثنا: مواردى از اين قاعده استثنا شده كه عبارتاند از:
١). مكانهاى چهارگانه؛ مكه، مدينه، مسجد كوفه و حاير مقدس حسينى كه مسافر در آنها بين اتمام و قصر نماز مخيّر است؛ اما روزۀ او صحيح نيست (←اماكن اربع).
٢. خارج شدن مكلّف بعد از ظهر از وطن، كه بنابر قول مشهور روزۀ آن روزش صحيح است؛ اما نمازش پس از گذشتن از حدّ ترخّص (←حدّ ترخّص) قصر است (←روزه).
[١]. نهاية الدراية (اصفهانى) ٣٤٣/٣؛ اصول الفقه ١ / ٢١٧؛ بحوث فى علم الاصول ١١٩/٤
[٢]. اصول الفقه ٢١٧/١؛ بحوث فى علم الاصول ٤ / ١١٩
[٣]. الوافية فى اصول الفقه/ ١٧١-١٧٢؛ الفصول الغروية/ ٣٣٧-٣٣٨؛ فوائد الاصول ٦٠/٣).