فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٦٥ - قرينه لُبّى
قرينه ظنى
← قرينه
قرينه عقلى
قرينه عقلى: از اقسام قرينه.
قرينه عقلى، قرينهاى است كه از راه عقل به دست مىآيد، مانند حكم عقل به قبح تكليف ناتوان كه قرينه بر اختصاص حكم شارع به غير ناتوان يا بر معذور بودن ناتوان خواهد بود. قرينه عقلى، همچون قرينۀ لفظى در موارد حجّيت عقل (←عقل) مراد از خطابات شارع را مشخص مىكند. [١]
←قرينه)
قرينه قاطعه
← قرينه
قرينه لبّى
قرينه لُبّى: مقابل قرينه لفظى.
قرينه لبّى عبارت است از آنچه از جنس غير لفظ كه در تعيين و تبيين مقصود جدّى متكلم از كلام نقش دارد، مانند اجماع، ضرورت عقلى، مناسبات عرفى، فعل و تقرير امام عليه السلام و سيره. همه اين امور، قراين لبّىاند كه با اضافه به خطاب شرعى، مفاد آن را از جهت تخصيص يا تعميم و يا برگرداندن آن از ظهور اولى به ظهور ثانوى، تبيين و تعيين مىكنند، مانند اينكه خطابى بدين مضمون وارد شود: هر روز جمعه غسل كن. ظاهر اين خطاب، وجوب غسل در روز جمعه است؛ ليكن در صورت وجود اجماع بر عدم وجوب آن، اين اجماع قرينۀ لبّى بر عدم اراده وجوب از امر به غسل مىشود. [٢] از اين عنوان در اصول فقه سخن گفتهاند.
قرينۀ لبّى، همچون قرينه لفظى (← قرينۀ لفظى) به متصل و منفصل تقسيم مىشود. تفاوت قرينه لبى با قرينه لفظى اين است كه قراين لبّى چون از جنس لفظ نيستند، اطلاق ندارند تا در موارد شك به اطلاق آنها تمسك شود؛ بلكه به قدر متيقن از آنها اكتفا مىشود؛ بر خلاف قراين لفظى كه اطلاق دارند. [٣]
[١]. اجود التقريرات ٣٤٧/٢-٣٤٨؛ اصول الفقه ١ / ١٤٠-١٤٢.
[٢]. المعجم الاصولى ٣٨٠/٢
[٣].٣٨٠؛ معجم مفردات اصول الفقه المقارن/ ٢٢٨.