فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٧٤ - قاعد١٧٢٨ اعانت بر إثم
قاعدۀ اطلاق و تقييد
← قاعدۀ جمع
قاعدۀ اظهر و ظاهر
← قاعدۀ تقديم اظهر بر ظاهر
قاعدۀ اعانت بر إثم
قاعدۀ اعانت بر إثم [= قاعدۀ حرمت اعانت بر إثم]: از قواعد فقهى.
مقصود از قاعدۀ ياد شده، حرام بودن كمك به ديگرى بر گناه مىباشد. از آن در باب تجارت و نيز كتب قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از گناه، هر نوع عمل حرام است؛ خواه به ارتكاب آن، مانند دروغ، زنا، لواط و سرقت و يا به ترك عمل واجب، از قبيل ترك نماز و روزه و مقصود از اعانت، يارى رساندن ديگرى بر گناه است؛ خواه با كمك عملى به فراهم كردن مقدّمات گناه يا كمك فكرى و ارشادى به گناه». [١]
اعانت در جايى معنا پيدا مىكند كه دو نفر؛ يكى مباشر و كنندۀ كار و ديگرى، يارى كنندۀ وى در فراهم كردن بعضى مقدّمات كار باشد. [٢]
آيا تحقق اعانۀ بر گناه منوط به قصد وقوع آن است و در صورت عدم قصد، اعانت محقق نمىشود يا منوط به آن نيست؟ و نيز آيا تحقق اعانت متوقف بر وقوع گناه در خارج است و در صورت عدم وقوع آن در خارج، اعانت محقق نمىشود يا متوقف بر آن نيست؟
در صورتى كه كمك كننده قصد وقوع گناه را داشته باشد و گناه نيز در خارج واقع شود، بدون شك اعانت محقق مىشود؛ چنان كه در صورت عدم قصد وقوع گناه توسط كمك كننده و عدم وقوع آن در خارج، اعانت محقق نمىشود؛ ليكن در صورت وجود قصد و عدم وقوع بزه در خارج، تحقق عنوان اعانت محل اختلاف است. همچنين اگر قصد گناه نباشد، ليكن گناه در خارج وقوع يابد. [٣]
برخى گفتهاند: اعانت بر گناه با قصد وقوع آن و يا به گونهاى كه در عرف، اعانت صدق كند، هرچند قصدى بر وقوع آن نباشد،
[١]. جواهر الكلام ٤٢٥/٣٦.