فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٠٧ - قُدما
قدما
قُدما: فقيهان قبل از علامه حلّى.
عنوان قدما بر حسب ظاهر از زمان محقق حلّى (م ٦٧٦ ه. ق) در كلمات فقها به كار رفته و به تدريج رواج يافته است.
مقصود از آن، فقيهانِ قبل از محقق است.
البته خود محقق نيز گرچه از متأخران است؛ ليكن از آن جهت كه وى در برخورد با احاديث، آخرين فقيهى است كه به شيوۀ قدما عمل كرده است، وى را در زمرۀ قدما شمردهاند.
پس از محقق اول، شيوه جديد و نوى در مواجهه با احاديث پديد آمد كه آغاز آن از استاد علامه حلّى (م ٧٢٦ ه. ق)؛ سيد احمد بن طاووس (م ٦٧٣ ه. ق) مىباشد و تا كنون ادامه دارد و آن تقسيم حديث به چهار قسم صحيح، موثق، حسن و ضعيف است؛ در حالى كه پيش از آن، حديث به دو قسم معتبر (صحيح) و غير معتبر (ناصحيح) تقسيم مىگرديد.
بدين لحاظ فقها به دو دسته؛ قدما و متأخران تقسيم شدند. قدما شامل فقهاى عصر معصومان عليهم السّلام تا زمان محقق حلى و متأخران از علامه حلى يا استاد ايشان آغاز مىشود. [١]
حديث صحيح يا معتبر نزد قدما عبارت است از هر حديثى كه اطمينان به صدور آن از معصومان عليهم السّلام وجود دارد و از اسباب اطمينان، وثاقت ناقل حديث بوده است؛ چنان كه قراين و شواهد داخلى يا خارجى نيز از ديگر اسباب حصول اطمينان به شمار مىرفت؛ ليكن متأخران، حديثى را صحيح مىدانند كه همه ناقلان حديث مورد وثوق و عادل باشند. بنابر اين، صحيح نزد قدما اعم از صحيح نزد متأخران است. [٢]
[١]. جواهر الكلام ١٧٠/٧-١٧١؛ الروضة البهية ١ / ٤٨٧-٤٨٨
[٢]. العروة الوثقىٰ ٢٤٥/١؛ مستمسك العروة ٦٦/٢
[٣]. العروة الوثقىٰ ٢ / ٤٢٨
[٤].١٤٢/٣؛ موسوعة الخوئى ١٦٢/١٧ ؛ صلاة الجماعة (اصفهانى) / ١٢٢-١٢٣؛ مستمسك العروة ٢٢٩/٧ - ٢٣١؛ توضيح المسائل مراجع ٧٨٤/١
[٥]. الدروس الشرعية ٢٢٠/١؛ تذكرة الفقهاء ٢٦٣/٤؛ مستند الشيعة ٦٤/٨-٦٥
[٦]. كشف اللثام ٦ / ١٠٩؛ مناسك حج (مراجع) / ٤٦٦
[٧]. جواهر الكلام ١٣/٢٣.