فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٣١ - قاعد١٧٢٨ رجوع جاهل به عالم
تذكيه آن ندانستهاند. بنابر اين، اگر زنده به دنيا بيايد و تذكيه شود، حلال خواهد بود. [١]
مستند قاعده: مستند قاعدۀ ياد شده رواياتى با مضمون قاعده است. [٢]
قاعدۀ ذوات الاسباب لاتَحصُلُ الا باسبابها
← قاعدۀ اسباب
قاعده رجحان متعلق نذر
← نذر
قاعدۀ رجوع جاهل به عالم
قاعدۀ رجوع جاهل به عالم: از قواعد عقلايى.
قاعدۀ فوق عبارت است از لزوم رجوع جاهل در هر چيزى، به عالم به آن براى رفع جهل. از آن در باب اجتهاد و تقليد سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: از امورى كه سيره و بناى عقلا بر آن جريان دارد، رجوع جاهل در هر فن و صنعتى، بلكه در هر امرى، به عالم به آن است؛ خواه آن امر از امور مربوط به معاش و زندگى مادى باشد يا امور معنوى و دينى. اين امر، امرى ارتكازى و فطرى است كه در نفوس همۀ مردم وجود دارد. [٣]
آيا مفاد قاعده حكمى عقلى است كه عقل به طور مستقل (قطع نظر از شرع) به آن حكم مىكند يا امرى عقلايى مىباشد كه بنا و سيرۀ عقلا بر آن جريان دارد؟ ظاهر كلام برخى قول اول است؛ [٤] ليكن بسيارى تصريح به قول دوم كردهاند. [٥]
موارد تطبيق: به قاعدۀ ياد شده بر جواز تقليد (←تقليد) استناد كردهاند.
برخى اين قاعده را عمده و مهمترين، بلكه تنها دليل بر جواز تقليد شمردهاند. [٦]
مستند قاعده: بنابر ديدگاه عقلايى بودن قاعده، بايد گفت بناى عقلا به تنهايى حجّت نيست و حجّيت آن منوط به امضا و تأييد شارع مقدس است؛ هرچند امضا به صورت عدم وجود دليلى بر منع عمل به بناى عقلا باشد؛ اما اگر مفاد قاعده حكم قطعى عقل به طور مستقل باشد، نياز به دليلى ديگر نيست و
[١]. مسالك الافهام ٥٠٩/١١-٥١١؛ جواهر الكلام ١٨٠/٣٦-١٨٣
[٢]. النهاية/ ٥٨٤-٥٨٥ ؛ الوسيلة/ ٣٦١؛ كتاب السرائر ١١٠/٣؛ مختلف الشيعة ٣٠٩/٨-٣١٠
[٣]. مائة قاعدة فقهية/ ١٣٢؛ وسائل الشيعة ٣٣/٢٤-٣٦.