فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٨٢ - قاعد١٧٢٨ اقتصار بر قدر مُتَيَقَّن
قاعدۀ اقامۀ حدود
قاعدۀ اقامۀ حدود: از قواعد فقهى.
قاعدۀ اقامۀ حدود كه صورت كامل آن «اقامَةُ الحُدود الىٰ مَنْ إليه الحُكم» مىباشد، برگرفته از متن حديثى از امام صادق عليه السّلام [١] و عبارت است از اينكه اجرا و اقامۀ حدود وظيفۀ كسى است كه داورى ميان مردم و فيصله دادن به دعواها وظيفه او است. از احكام آن در باب حدود و بعض كتب قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از حدود، كيفرهايى است كه در شرع مقدس براى برخى جرايم، همچون زنا، لواط، شراب خوارى، قذف و سرقت، مقرر شده است. حدود گاهى بر اعم از جرايم داراى حد و تعزيرات (كيفرهايى كه مقدار آن به نظر حاكم واگذار شده) اطلاق مىشود (←حدود).
مقصود از «مَن إليه الحُكم» امام عليه السّلام يا نايب او است. البته در اينكه در زمان غيبت، آيا فقهاى جامع شرايط مىتوانند حدود الهى را اجرا كنند يا نه؟ مسئله اختلافى است. جواز آن به مشهور نسبت داده شده است [٢]← اقامۀ حدود).
قائلان به جواز اقامۀ حدود براى فقيهان واجد شرايط، به ادلّهاى از جمله مضمون قاعده بر گرفته از حديث ياد شده استناد كردهاند. [٣]
مفاد قاعده، حصر جواز اقامۀ حدود الهى براى امام عليه السّلام يا نايب او است. البته بنابر قول بعضى، مولا و پدر و شوهر، به ترتيب نسبت به برده، فرزند و همسر خود در عصر غيبت از اين حكم استثنا شدهاند و مىتوانند بر آنها حد جارى سازند. [٤]
مستند قاعده: مستند قاعده همان حديث ياد شدهاى است كه قاعده از آن گرفته شده است. البته اكثر فقها از آن به قاعده تعبير نكردهاند. [٥]
قاعدۀ اقتصار بر قدر مُتَيَقَّن
قاعدۀ اقتصار بر قدر مُتَيَقَّن: از قواعد كاربردى در فقه.
[١]. وسائل الشيعة ٤٩/٢٨
[٢]. جواهر الكلام ٢١ / ٣٨٦-٣٩٤
[٣]. تذكرة الفقهاء ٤٤٥/٩
[٤]. مسالك الافهام ١٠٥/٣-١٠٦
[٥]. الفقه، القواعد الفقهية/ ٢٠٥؛ مائة قاعدة فقهية/ ٥٤).