برخى سلطنت بر نفس را پذيرفته و آن را محدود به قلمرو پذيرفته شده نزد شارع دانسته و گفته‌اند: انسان حق تصرف حرام در خود را ندارد، مانند رفتارهاى جنسى حرام يا كشتن خود يا قطع عضوى از اعضاى بدن و يا از كار انداختن قوه‌اى از قواى خود، مانند قوۀ بينايى. [١]

مستند قاعده: بر اعتبار قاعدۀ ياد شده به آيات و روايات، از جمله روايت مشهور نبوى كه در آغاز به آن اشاره شد و نيز اجماع و عقل استناد شده است. [٢]

قاعدۀ سَماع دعواى...

قاعدۀ سَماع دعواى بدون مُعارِض: از قواعد فقهى.

قاعدۀ ياد شده از قواعد كاربردى در احكام قضايى و عبارت است از پذيرفتن ادعايى كه معارضى براى آن وجود ندارد.

از آن در باب قضاء سخن گفته‌اند.

مفاد قاعده: پذيرش ادعاى مدّعى بر اساس قاعدۀ بيّنه و يمين (←قاعدۀ بيّنه و يمين)، منوط به اقامۀ بيّنه توسط وى بر ادعايش مى‌باشد و بدون بيّنه ادعايش پذيرفته نمى‌شود؛ چنان كه انكار ادعا از سوى منكر نيز تنها با سوگند ياد كردن بر نفى ادعاى مدعى در صورت نداشتن بيّنه پذيرفته است.

از قاعدۀ بيّنه و يمين مواردى استثنا شده است؛ از جمله موردى است كه دعواى مدّعى بدون معارض و منكرى باشد.

مقصود از سماع دعوا، پذيرفتن آن بدون نياز به اقامۀ بيّنه از سوى مدّعى است؛ ليكن در اين موارد، آيا مدّعى بايد بر ادعاى خود سوگند ياد كند يا به آن نيز نيازى نيست و بدون سوگند ادعاى او پذيرفته خواهد بود؟ برخى، سوگند ياد كردن را لازم دانسته و ادعاى مدّعى را بدون آن پذيرفته ندانسته‌اند، مگر در

[١]. عوالى اللئالى ٢٢٢/١

[٢]. القواعد الفقهية (مكارم) ٣٤/٢-٣٥

[٣]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٦ / ٣٨١-٣٨٢

[٤]. الفقه، القواعد الفقهية/ ١٣٧؛ القواعد الفقهية (مكارم) ٣٤/٢

[٥]. الفقه، القواعد الفقهية/ ١٣٨؛ قواعد فقه (محقق داماد) ٢ / ١٢٥

[٦]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٢٤٢/١-٢٤٥؛ مصباح الاصول ٢ / ٥٦٥؛ القواعدالفقهية (مكارم) ٣٧/٢-٤١

[٧]. القواعد الفقهية (مكارم) ٣٧/٢

[٨]. دروس تمهيدية فى القواعد الفقهية ١١٠/٢-١١١

[٩]. الفقه، القواعد الفقهية/ ١٣٩؛ القواعد الفقهية (مكارم) ٣٦/٢-٣٧

[١٠]. الفقه، القواعد الفقهية/ ١٣٥ - ١٣٦.