فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢١٧ - قاعد١٧٢٨ حِلّ الإنتفاع بما فى الأرض
قاعدۀ حرمت مال مسلم
← قاعدۀ احترام مال مسلمان
قاعدۀ حُرّيت
← اصل حرّيت
قاعدۀ حُسن و قُبح عقلى
قاعدۀ حُسن و قُبح عقلى [= قاعدۀ تحسين و تقبيح عقلى]: از قواعد اصولى.
از آن در اصول فقه بحث كردهاند و مراد از آن به اجمال اين است كه افعال صادر از انسان صرف نظر از حكم شارع، حسن و قبح ذاتى دارند و عقل آن را ادراك مىكند (←حسن و قبح عقلى).
قاعدۀ الحقُ لِمَن سَبَق
← قاعده سبق
قاعدۀ حُكمُ اللّٰهِ عَلَى الواحد حكمُهُ عَلَى الجَماعة
← قاعده اشتراك
قاعدۀ حِلّ الإنتفاع...
قاعدۀ حِلّ الإنتفاع بما فى الأرض: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده بر گرفته از آيۀ شريفه «هُوَ اَلَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مٰا فِي اَلْأَرْضِ جَمِيعاً»[١] و عبارت است از حلال بودن استفاده از آنچه كه خدا در زمين آفريده است. از آن به مناسبت در باب تجارت سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: خداى تعالى در آيۀ شريفه فوق مىفرمايد: «او است كه همۀ آنچه را در زمين است براى شما آفريد.» برخى از اين آيه، كلّيت حلال بودن بهره بردن از همه آنچه خدا در زمين آفريده، استفاده و به عنوان قاعدۀ «حل الإنتفاع بما فى الارض» مطرح كردهاند. بنابر اين، جواز استفاده از همۀ آفريدههاى زمين، اصلى كلى مىباشد كه هنگام شك در جواز استفاده از چيزى كه خدا در زمين آفريده، به آن رجوع مىشود، مگر آنكه دليلى خاص بر ممنوعيت استفاده از چيزى وجود داشته باشد؛ [٢] ليكن برخى استفاده كلّيت از آيۀ ياد شده را نپذيرفته و در آن اشكال كردهاند. [٣]
تطبيق: آيا استفاده از اشياى نجس [= متنجس] مطلقا جايز است، مگر استفادههايى كه به دليلى خاص ممنوع است، مانند خوردن و نوشيدن؛ يا مطلقا جايز نيست، مگر استفادههايى كه دليلى