فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٦٠ - قاعد١٧٢٨ يقين
يا آنكه وقف مال معدوم در زمان وقف صحيح نيست؛ از اين رو، وقف مسجد يا مدرسهاى كه در آينده بنا مىشود، صحيح نيست؛ در حالى كه وقف مسجد موجود با مدرسهاى كه در آينده ساخته مىشود، صحيح است. همچنين وقف بر نوادگان متولد نشده صحيح نيست؛ اما وقف بر فرزندان و نوادگان صحيح است. [١] چنان كه وصىّ قرار دادن كودك صحيح نمىباشد؛ ليكن به ضميمه فرد بالغ اشكال ندارد؛ زيرا ولايت كودك تابع ولايت بالغ مىباشد. [٢]
مستند قاعده: دليلى بر كلّيت قاعده اقامه نشده است؛ بلكه اين قاعده از ادلۀاى كه در موارد خاص وارد شده و استقرا در آن موارد، به دست آمده است.
قاعدۀ يقين
قاعدۀ يقين: از قواعد اصولى.
قاعدۀ يقين عبارت است از ترتّب آثار موضوع (متعلَّق) يقين بر آن پس از شك، آن گونه كه پيش از شك مترتّب مىگرديد.
از آن در اصول فقه سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: هرگاه متعلَّق يقين و شك، هم به لحاظ خود متيقّن و مشكوك و هم به لحاظ زمان آن دو، يكى باشد، مانند يقين به عدالت زيد در روز جمعه و شك در روز شنبه، در عدالت او در روز جمعه؛ در اين صورت، قاعدۀ يقين - بنابر قول به اعتبار آن - جارى مىگردد و به شك اعتنا نمىشود و در نتيجه، حكم به عدالت زيد شده و آثار آن مترتب مىگردد.
تفاوت قاعدۀ يقين با استصحاب در همين نكته نهفته است كه در استصحاب، متعلق يقين و شك يكى، ليكن زمان آن دو متفاوت است، مانند علم به عدالت زيد در روز جمعه و شك در بقاى آن تا روز شنبه.
در اينجا متعلَّق يقين، عدالت زيد در روز جمعه، و متعلَّق شك، بقاى عدالت او تا روز شنبه است. علاوه بر تفاوت ياد شده، در استصحاب، شك و يقين هر دو فعليت دارند؛ زيرا تزاحمى ميان آن دو نيست؛
[١]. كشف الغطاء ٢٧٠/٤؛ القواعد الستة عشر/ ٢٨ - ٢٩؛ تحرير المجلة ١، قسم ٣٩/١
[٢]. تمهيد القواعد/ ٥١٢
[٣]. تحرير المجلة ١، قسم ١ / ١٧٨
[٤]. انوار الفقاهة (الرهن) (كاشف الغطاء) / ٢٩
[٥]. تمهيد القواعد/ ٥١١
[٦]. جامع المقاصد ١١ / ٢٧١؛ مسالك الافهام ٢٤٦/٦.