فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦١٤ - قصد
قصد
قصد: مقابل سهو و نسيان/ مقابل شوخى/ ميانه روى.
قصد گاه به معناى التفات و عمد، مقابل سهو و نسيان و گاه به معناى اراده جدى، در برابر شوخى به كار مىرود. اين دو معنا از امور باطنى و نفسانى است؛ ليكن قصد به معناى سوم در ارتباط با عمل و رفتار مىباشد.
تفاوت قصد با نيّت - كه در عبادت معتبر است - اين است كه نيّت، قصد خاص است؛ از اين رو، اخص از قصد مىباشد (←نيّت).
از احكام مرتبط با قصد به دو معناى نخست در بيشتر ابواب فقهى، اعم از عبادات و معاملات سخن گفتهاند. در اين جا به احكام كلّى آن اشاره مىشود.
قصد وعبادات: باطل كنندههاى عبادت در صورتى موجب بطلان مىشوند كه ارتكاب يا ترك آنها از روى قصد - به معناى عمد - باشد، مگر موارد استثنا شده، همچون اركان نماز كه ترك آن - از روى سهو و عمد - موجب بطلان مىشود (←ركن) (←خلل در نماز).
قصد اقامت ده روز در مكانى غير از وطن، موجب اتمام نماز و صحّت روزه در آن مكان مىگردد. مقصود از قصد در اينجا اراده جدّى است (←اقامت).
قصد و كفّارات: در ارتكاب محرّمات موجب كفّاره، كفّاره زمانى واجب مىشود كه ارتكاب از روى قصد - به معناى التفات و عمد - باشد؛ مگر آنچه كه استثنا شده است، از قبيل قتل كه ارتكاب غير عمدى آن نيز كفّاره دارد (←قتل) (←احرام) (←كفّاره).
قصد و معاملات: به طور كلى، در صحّت عقود و ايقاعات، قصد به هر دو معنا شرط است و با فقدان قصد، معامله باطل خواهد بود؛ از اين رو، عقد يا ايقاعى كه توسط ديوانه يا مست و يا از
[١]. تحرير الوسيلة ٥٣٥/٢
[٢]. مختلف الشيعة ٤٤٤/٩؛ التنقيح الرائع ٤٤٥/٤-٤٤٦؛ مسالك الافهام ٢٣٥/١٥ - ٢٣٦
[٣]. جواهر الكلام ٢٩٦/٤٢
[٤]. ٢٩٤-٢٩٥
[٥].٢٩٦؛ تحرير الوسيلة ٥٣٥/٢
[٦]. جواهر الكلام ٤٦/٢٠؛ مبانى تكملة المنهاج ١٨٣/٢
[٧]. جواهر الكلام ٣٢٢/٤٢-٣٢٣؛ تفصيل الشريعة (القصاص) / ٣٤٠.